Tăng cường kiểm tra truy xuất nguồn gốc nguyên liệu thủy sản khai thác tại các DN chế biến

Quy trình hướng dẫn việc phối hợp thực hiện kiểm tra, đối chiếu, truy xuất nguồn gốc nguyên liệu thủy sản khai thác tại doanh nghiệp chế biến trong phạm vi chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của các cơ quan có liên quan theo quy định của pháp luật. Quy trình được thực hiện xuyên suốt chuỗi nguyên liệu, nội dung kiểm tra bao gồm: Nhập khẩu nguyên liệu thủy sản khai thác; Thu mua nguyên liệu thủy sản khai thác trong nước; Tiếp nhận, bảo quản, chế biến, lưu kho; Truy xuất nguồn gốc nguyên liệu đầu vào của các doanh nghiệp; Xuất khẩu sản phẩm thủy sản vào các thị trường; Kiểm tra, giám sát, đối chiếu hồ sơ, dữ liệu và sản lượng thực tế tại doanh nghiệp. Quy trình không thay thế hoạt động kiểm tra chuyên ngành theo quy định pháp luật hiện hành. Đồng thời, không quy định thêm điều kiện, thủ tục, hồ sơ, nghĩa vụ của doanh nghiệp ngoài quy định của pháp luật; trường hợp nội dung kiểm tra liên quan đến điều kiện, hồ sơ hoặc thủ tục đã được pháp luật chuyên ngành quy định thì thực hiện theo quy định pháp luật chuyên ngành tương ứng.

Quy trình được áp dụng đối với Doanh nghiệp chế biến thủy sản sử dụng nguyên liệu thủy sản có nguồn gốc từ khai thác để sản xuất, chế biến xuất khẩu vào thị trường có yêu cầu; Các cơ quan quản lý nhà nước có liên quan gồm: Bộ Nông nghiệp và Môi trường (Cục Thủy sản và Kiểm ngư; Cục Chất lượng, Chế biến và Phát triển thị trường); Cục Hải quan – Bộ Tài chính; Sở Nông nghiệp và Môi trường các tỉnh, thành phố và các cơ quan, đơn vị có liên quan; Tổ chức, cá nhân có liên quan đến hoạt động nhập khẩu, chế biến, xuất khẩu thủy sản khai thác.

Nội dung và phương pháp kiểm tra

Theo quy định, hoạt động kiểm tra phải đảm bảo đúng chức năng, nhiệm vụ, thẩm quyền của từng cơ quan theo quy định của pháp luật. Bảo đảm khách quan, minh bạch, không chồng chéo, không gây cản trở hoạt động sản xuất kinh doanh hợp pháp của doanh nghiệp và người dân. Kết hợp kiểm tra hồ sơ với kiểm tra thực tế tại doanh nghiệp. Ưu tiên kiểm tra theo phương thức quản lý rủi ro, phân tích dữ liệu và dấu hiệu vi phạm. Kết quả kiểm tra phải được lập biên bản, lưu hồ sơ và cập nhật phục vụ công tác truy xuất nguồn gốc. Đặc biệt, không yêu cầu doanh nghiệp cung cấp lại hồ sơ, tài liệu, dữ liệu mà cơ quan kiểm tra đã có hoặc có thể khai thác từ cơ sở dữ liệu của cơ quan nhà nước, trừ trường hợp cần đối chiếu, xác minh để phù hợp với dữ liệu số, số hoá theo quy định.

Hoạt động kiểm tra được thực hiện định kỳ theo kế hoạch hằng năm hoặc xuất khi có dấu hiệu vi phạm; có phản ánh, cảnh báo từ EC, cơ quan nước ngoài hoặc cơ quan chức năng. Những trường hợp hồ sơ nhập khẩu, sản xuất, tồn kho và xuất khẩu có chênh lệch bất thường hoặc có yêu cầu của cấp có thẩm quyền cũng thuộc diện xem xét kiểm tra đột xuất.

Đối với nguyên liệu thủy sản nhập khẩu, đoàn kiểm tra rà soát tính đầy đủ, hợp lệ, thống nhất của hồ sơ, chủng loài, sản lượng thuỷ sản nhập khẩu; Quốc gia khai thác, quốc gia cảng, tàu khai thác; Sự phù hợp của các hồ sơ, chứng từ liên quan đến lô nguyên liệu nhập khẩu. Kiểm tra hồ sơ nguyên liệu nhập khẩu bao gồm: (1) Tờ khai hải quan; (2) Vận đơn hoặc các chứng từ vận tải khác có giá trị tương đương; (3) Hóa đơn thương mại (trong trường hợp người mua phải thanh toán cho người bán); (4) Danh sách tên sản phẩm thuỷ sản nhập khẩu; (5) Giấy chứng nhận sức; Báo cáo phân loại, cân đối chiếu sản lượng thủy sản, sản phẩm thủy sản khai báo nhập khẩu bằng container (nếu có).

Với nguyên liệu thu mua trong nước, nội dung xác minh tập trung vào nhật ký khai thác (trong trường hợp pháp luật quy định phải có); giấy biên nhận sản phẩm thủy sản khai thác bốc dỡ; giấy xác nhận nguyên liệu thủy sản khai thác (SC); giấy chứng nhận nguồn gốc thủy sản khai thác (CC); hợp đồng mua bán; hồ sơ, thông tin về tàu cá theo quy định của pháp luật và phù hợp với nội dung cần xác minh. Cơ quan kiểm tra sẽ tiến hành kiểm tra tính đầy đủ, hợp lệ, thống nhất của hồ sơ, chủng loài, sản lượng thuỷ sản thu mua tàu khai thác, vùng khai thác; Tổ chức cấp chứng từ và tính xác thực của chứng từ.

Tại Doanh nghiệp chế biến, đoàn kiểm tra sẽ rà soát sổ theo dõi nhập kho; biên bản/chứng từ xác nhận khối lượng thực nhập vào nhà máy; nhật ký tiếp nhận; hồ sơ phân lô nguyên liệu thuỷ sản trong nước, nhập khẩu. Đồng thời, kiểm tra chủng loại; quy cách/kích cỡ (nếu có); sản lượng tồn kho; tình trạng bảo quản nguyên liệu; mã nhận diện lô hàng nhập khẩu. Đối chiếu sản lượng nhập khẩu; sản lượng đưa vào chế biến; sản lượng xuất khẩu; định mức sản xuất, tỷ lệ hao hụt và tồn kho thực tế.

Đối với lô hàng xuất khẩu đi các thị trường yêu cầu, sẽ tiến hành đối chiếu hồ sơ nhập khẩu nguyên liệu; hồ sơ thu mua nguyên liệu; hồ sơ sản xuất; hồ sơ xuất khẩu và hồ sơ cấp chứng thư. Đồng thời, kiểm tra khả năng truy xuất: Từ thành phẩm xuất khẩu truy ngược về lô nguyên liệu và các hồ sơ có liên quan đến thu mua nguyên liệu; Từ lô nguyên liệu truy xuất đến các lô hàng xuất khẩu, bao gồm các lô xuất khẩu đi thị trường EU. Kiểm tra việc minh bạch nguồn gốc như nguyên liệu nhập khẩu; nguyên liệu trong nước và khối lượng nguyên liệu sử dụng để chế biến xuất khẩu theo từng thị trường.

Bên cạnh hồ sơ giấy, quy trình yêu cầu kiểm tra việc cập nhật dữ liệu trên hệ thống dịch vụ công hoặc hệ thống điện tử theo quy định; hệ thống lưu trữ hồ sơ truy xuất nguồn gốc; thời gian lưu trữ hồ sơ; tính đầy đủ, liên tục và khả năng đối chiếu dữ liệu.

Khi phát hiện vi phạm, đoàn kiểm tra tiến hành lập biên bản; kiến nghị xử lý theo quy định; chuyển cơ quan có thẩm quyền nếu có dấu hiệu vi phạm nghiêm trọng. Trường hợp phát hiện dấu hiệu liên quan IUU hoặc gian lận nguồn gốc thì kiến nghị cơ quan có thẩm quyền xem xét áp dụng biện pháp quản lý theo quy định pháp luật và tăng cường kiểm tra đối với doanh nghiệp; báo cáo cấp có thẩm quyền để phối hợp xử lý theo quy định.

Giao trách nhiệm đến từng cơ quan

Quy trình cũng phân định trách nhiệm giữa các cơ quan tham gia, trong đó Cục Thủy sản và Kiểm ngư trực tiếp thực hiện kiểm tra hồ sơ nguyên liệu thủy sản khai thác nhập khẩu theo PSMA và bằng tàu công ten nơ thực hiện theo quy định; kiểm tra hồ sơ thu mua nguyên liệu thuỷ sản khai thác trong nước; cung cấp/đối chiếu dữ liệu nguồn gốc khai thác; xác minh thông tin tàu cá, vùng khai thác, SC/CC; phân tích rủi ro nguồn nguyên liệu; phối hợp xác minh dấu hiệu IUU.

Cục Chất lượng, Chế biến và Phát triển thị trường trực tiếp kiểm tra quá trình truy xuất nguồn gốc tại doanh nghiệp; chủ trì đối chiếu chuỗi sản xuất – xuất khẩu có sử dụng nguyên liệu có nguồn gốc thuỷ sản khai thác được nhập khẩu, thu mua trong nước để chế biến, xuất khẩu vào thị trường có yêu cầu (đối chiếu định mức sản xuất, tỷ lệ hao hụt, sản lượng xuất khẩu; kiểm tra hồ sơ cấp chứng thư xuất khẩu và hồ sơ an toàn thực phẩm,…).

Chủ trì truy xuất nguồn gốc đối với các lô hàng xuất khẩu vào thị trường có yêu cầu có dấu hiệu vi phạm. Thực hiện thẩm tra kết quả khắc phục của doanh nghiệp sau kiểm tra, đồng thời thông báo cho cơ quan quản lý để theo dõi, giám sát, đôn đốc việc khắc phục theo quy định. Định kỳ rà soát, đánh giá hiệu quả Quy trình; cập nhật, sửa đổi Quy trình khi quy định pháp luật, yêu cầu thị trường hoặc hệ thống dữ liệu thay đổi.

Cục Hải quan phối hợp cung cấp dữ liệu thuộc phạm vi quản lý và thông tin hồ sơ có liên quan đến việc thông quan các lô hàng thuỷ sản nhập khẩu, xuất khẩu theo đề nghị của cơ quan có thẩm quyền để phục vụ hoạt động kiểm tra, kiểm soát nguồn gốc thuỷ sản. Trực tiếp kiểm tra, xác minh hồ sơ hải quan liên quan đến các lô hàng có dấu hiệu gian lận thương mại, gian lận nguồn gốc hoặc vi phạm quy định IUU khi tham gia hoạt động của Đoàn kiểm tra liên ngành.

Sở Nông nghiệp và Môi trường địa phương phối hợp triển khai hoạt động kiểm tra liên ngành tại địa phương. Phối hợp xác minh nguồn gốc nguyên liệu trong nước khi có yêu cầu và đôn đốc doanh nghiệp khắc phục tồn tại sau kiểm tra và theo dõi, giám sát việc khắc phục tồn tại sau kiểm tra của doanh nghiệp trên địa bàn.

Về phía doanh nghiệp thực hiện đầy đủ quy định về truy xuất nguồn gốc nguyên liệu thủy sản khai thác chống khai thác IUU; Cung cấp đầy đủ hồ sơ, tài liệu và tạo điều kiện cho đoàn kiểm tra thực hiện nhiệm vụ.  Lưu trữ và cung cấp đầy đủ thông tin phục vụ truy xuất trên toàn chuỗi thủy sản khai thác và chịu trách nhiệm trước pháp luật về tính chính xác, trung thực của hồ sơ, chứng từ, dữ liệu và thông tin cung cấp. Khắc phục các tồn tại sau kiểm tra theo đúng thời hạn và báo cáo kết quả khắc phục theo yêu cầu của đoàn kiểm tra, cơ quan có thẩm quyền theo quy định.

Quy trình trên với mục đích kiểm tra tính hợp pháp, minh bạch và khả năng truy xuất nguồn gốc nguyên liệu thủy sản khai thác dùng để chế biến xuất khẩu. Đánh giá việc chấp hành quy định của pháp luật Việt Nam, quy định của EU và các cam kết quốc tế về chống khai thác IUU. Kịp thời phát hiện, ngăn chặn và xử lý các hành vi như: hợp thức hóa nguyên liệu không rõ nguồn gốc; gian lận truy xuất nguồn gốc nguyên liệu; sử dụng nguyên liệu bất hợp pháp để chế biến xuất khẩu; sai lệch giữa hồ sơ khai báo và thực tế sản xuất, xuất khẩu. Đồng thời, tăng cường hiệu quả phối hợp giữa các cơ quan quản lý nhà nước trong công tác kiểm soát nguyên liệu thủy sản khai thác chống IUU.

Thanh Thủy

http://tongcucthuysan.gov.vn