Trong khoảng một năm vận hành, Hệ thống thông tin hỗ trợ quản lý, giám sát và phòng ngừa rủi ro gian lận trong hoạt động thanh toán (SIMO) đã phát cảnh báo tới 5,8 triệu lượt khách hàng. Trong đó, 1,9 triệu lượt người quyết định tạm dừng hoặc hủy giao dịch có dấu hiệu lừa đảo, giúp bảo vệ gần 7.200 tỉ đồng.
Đây là thông tin được ông Hoàng Minh Tiến, Phó Cục trưởng Cục Công nghệ thông tin, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, chia sẻ tại Diễn đàn An ninh Tài chính số Việt Nam 2026, diễn ra sáng 6/11/2026 tại TP.HCM.
Theo ông Tiến, kết quả từ hệ thống SIMO cho thấy vai trò của công nghệ trong nhận diện, cảnh báo và phòng ngừa rủi ro gian lận thanh toán. Tuy nhiên, khi các dịch vụ tài chính ngày càng được số hóa, những nguy cơ tấn công mạng, giả mạo danh tính và lừa đảo bằng công nghệ cũng gia tăng. Vì vậy, bảo vệ khách hàng và củng cố niềm tin số phải trở thành yêu cầu trọng tâm của ngành ngân hàng.
Diễn đàn năm nay có chủ đề “AI và Niềm tin số: Kiến tạo lá chắn An ninh Tài chính Việt Nam”, tập trung thảo luận mối liên hệ giữa an ninh mạng, an toàn dữ liệu, bảo vệ tài sản và niềm tin của người dùng đối với các dịch vụ tài chính số.
Sự kiện do Hiệp hội An ninh mạng quốc gia chủ trì về định hướng và chuyên môn, phối hợp với Tổ hợp Truyền thông Việt Nam Đầu tư tổ chức. Ngân hàng Nhà nước và Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam là các đơn vị phối hợp.
Ngăn chặn gian lận để bảo vệ tài sản khách hàng
Theo ông Hoàng Minh Tiến, sự phát triển của trí tuệ nhân tạo (AI) đang mở ra nhiều cơ hội cho ngành ngân hàng, nhưng đồng thời cũng tạo ra những thách thức chưa từng có. Tội phạm có thể lợi dụng công nghệ để thực hiện các cuộc tấn công mạng, giả mạo danh tính, lừa đảo và gian lận tài chính với phương thức ngày càng tinh vi.
Trong bối cảnh đó, niềm tin số (Digital Trust) không đơn thuần là điều kiện để người dân tiếp cận và sử dụng dịch vụ ngân hàng trực tuyến, mà còn là nền tảng cho sự phát triển bền vững của toàn hệ thống. Niềm tin này phải được bảo đảm bằng năng lực bảo vệ tài sản, dữ liệu và quyền lợi hợp pháp của khách hàng.
Thực tế, quá trình chuyển đổi số của ngành ngân hàng đã ghi nhận quy mô giao dịch lớn. Chỉ trong 8 tháng đầu năm 2026, toàn ngành thực hiện hơn 21 tỉ giao dịch thanh toán không dùng tiền mặt, với tổng giá trị trên 260 triệu tỉ đồng. Tại nhiều tổ chức tín dụng, tỉ lệ giao dịch qua kênh số đã vượt 95%.
Quy mô giao dịch tăng nhanh giúp người dân tiếp cận dịch vụ tài chính thuận tiện hơn, nhưng cũng đặt ra yêu cầu cao hơn đối với hệ thống bảo mật. Mỗi giao dịch, tài khoản và dữ liệu khách hàng đều cần được bảo vệ trước nguy cơ bị chiếm đoạt hoặc sử dụng trái phép.
Một trong những giải pháp được Ngân hàng Nhà nước triển khai là nâng cao chất lượng dữ liệu, định danh và xác thực khách hàng thông qua Đề án 06 của Chính phủ. Ngành ngân hàng đã phối hợp với Bộ Công an kết nối, khai thác Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư; ứng dụng căn cước công dân gắn chip, VNeID và xác thực sinh trắc học.
Tính đến tháng 10/2026, toàn ngành đã đối chiếu, xác minh thông tin của hơn 178 triệu hồ sơ khách hàng tại các tổ chức tín dụng. Riêng Trung tâm Thông tin Tín dụng Quốc gia Việt Nam (CIC) đã rà soát, đối chiếu và xác thực từ 5 – 7 triệu hồ sơ với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, đạt tỉ lệ 100% đối với số hồ sơ đủ điều kiện xác thực.
Đến nay, 28 ngân hàng và 4 tổ chức trung gian thanh toán đã kết nối thành công với nền tảng phục vụ chi trả an sinh xã hội trên ứng dụng VNeID. Việc kết nối dữ liệu và tăng cường xác thực góp phần mở rộng khả năng tiếp cận dịch vụ tài chính số, đồng thời hạn chế nguy cơ giả mạo danh tính trong giao dịch.
Đáng chú ý, hệ thống SIMO được Ngân hàng Nhà nước đưa vào vận hành từ năm 2025 đã phát huy vai trò cảnh báo rủi ro gian lận trong hoạt động thanh toán. Tính đến tháng 10/2026, hệ thống đã phát cảnh báo tới 5,8 triệu lượt khách hàng. Trong số này, 1,9 triệu lượt khách hàng quyết định tạm dừng hoặc hủy bỏ giao dịch có dấu hiệu lừa đảo sau khi nhận cảnh báo. Tổng giá trị giao dịch được bảo vệ gần 7.200 tỉ đồng.
Kết quả này cho thấy cảnh báo kịp thời có thể giúp khách hàng tránh thực hiện những giao dịch tiềm ẩn rủi ro. Tuy nhiên, công nghệ chỉ phát huy hiệu quả khi dữ liệu được cập nhật, hệ thống nhận diện hoạt động chính xác và người dùng chủ động tiếp nhận, kiểm tra thông tin trước khi giao dịch.
Bên cạnh đầu tư hạ tầng, Ngân hàng Nhà nước cũng chú trọng hoàn thiện thể chế, chính sách nhằm tăng khả năng bảo vệ hệ thống ngân hàng số.
Một số văn bản đã được ban hành gồm Thông tư số 09/2020/TT-NHNN về an toàn hệ thống thông tin trong hoạt động ngân hàng; Thông tư số 50/2024/TT-NHNN, được sửa đổi, bổ sung bởi Thông tư số 77/2025/TT-NHNN, quy định về an toàn, bảo mật cho dịch vụ trực tuyến; Thông tư số 64/2024/TT-NHNN về triển khai giao diện lập trình ứng dụng mở (Open API).
Đặc biệt, ngày 30/9/2026, Ngân hàng Nhà nước ban hành Thông tư số 53/2026/TT-NHNN quy định về quản lý an toàn và quản lý rủi ro khi triển khai, ứng dụng hệ thống AI trong hoạt động ngân hàng.
Theo ông Tiến, báo cáo về các chỉ tiêu chuyển đổi số năm 2026 cho thấy kinh phí đầu tư cho an toàn, an ninh mạng tại các ngân hàng thương mại hiện chiếm khoảng 17,2% tổng kinh phí đầu tư cho chuyển đổi số. Tỉ trọng này phản ánh vai trò ngày càng quan trọng của an ninh mạng trong chiến lược phát triển hạ tầng số.
AI mở rộng cơ hội, nhưng cũng gia tăng thách thức an ninh mạng
Sự phát triển nhanh của AI, công nghệ lượng tử và các nền tảng số đang tạo thêm cơ hội đổi mới dịch vụ, nâng cao hiệu quả hoạt động của ngành tài chính. Tuy nhiên, các tổ chức tài chính cũng phải đối mặt với những nguy cơ phức tạp hơn, từ tấn công mạng, giả mạo danh tính đến gian lận tài chính và đánh cắp dữ liệu.
Phát biểu khai mạc Triển lãm công nghệ An ninh Tài chính số Việt Nam 2026, Thiếu tướng Lê Minh Mạnh, nguyên Phó Cục trưởng Cục An ninh mạng (A05), Bộ Công an, Chi hội trưởng Chi hội phía Nam, Hiệp hội An ninh mạng quốc gia, cho rằng chuyển đổi số đang tạo ra những bước phát triển mạnh mẽ. Trong đó, lĩnh vực tài chính, ngân hàng giữ vai trò như “mạch máu” của nền kinh tế.
Tuy nhiên, cùng với tốc độ phát triển của các dịch vụ tài chính số, thách thức về an ninh mạng, an toàn dữ liệu và tội phạm công nghệ cao cũng ngày càng gia tăng, với phương thức và thủ đoạn tinh vi hơn.
Theo Thiếu tướng Lê Minh Mạnh, việc tổ chức triển lãm công nghệ và giải pháp an ninh tài chính số tạo cơ hội giới thiệu những công nghệ, thành tựu và giải pháp mới từ các ngân hàng, tập đoàn công nghệ cùng các đơn vị cung cấp giải pháp an ninh mạng trong nước và quốc tế.
Triển lãm không chỉ là nơi trình diễn công nghệ mà còn hướng đến kết nối cơ quan quản lý nhà nước, tổ chức tài chính và cộng đồng doanh nghiệp công nghệ, qua đó thúc đẩy hình thành hệ sinh thái hợp tác trong lĩnh vực bảo vệ an ninh tài chính trên môi trường số.
Một mục tiêu quan trọng khác là đưa các giải pháp bảo mật đến gần hơn với cộng đồng. Thông qua không gian trải nghiệm mở, người dân có thể trực tiếp tiếp cận các tình huống rủi ro, nâng cao kỹ năng nhận diện hình thức lừa đảo trực tuyến và chủ động bảo vệ tài sản số của mình.
Tại diễn đàn, các nội dung chuyên môn tập trung phân tích những vấn đề đặt ra đối với an ninh tài chính Việt Nam trong kỷ nguyên AI và công nghệ lượng tử, khi tốc độ số hóa ngày càng nhanh và mức độ phụ thuộc của nền kinh tế vào hạ tầng dữ liệu ngày càng lớn.
Bên cạnh phiên toàn thể cấp cao, chương trình có hai diễn đàn chuyên đề về phát triển thị trường vốn và xây dựng hệ sinh thái ngân hàng số, fintech, bảo hiểm số.
Đối với thị trường chứng khoán, các nội dung thảo luận hướng đến nâng cao tính minh bạch, tăng khả năng chống chịu trước rủi ro, mở rộng kênh huy động vốn và thúc đẩy kết nối giữa ngân hàng với thị trường vốn.
Trong lĩnh vực ngân hàng số và fintech, các vấn đề được đặt ra gồm định danh điện tử, xác thực khách hàng, bảo vệ dữ liệu, bảo đảm an ninh khi chia sẻ dữ liệu tài chính và phòng ngừa gian lận công nghệ cao. Bảo hiểm an ninh mạng cũng được đưa vào chương trình thảo luận, phản ánh nhu cầu quản trị và chia sẻ rủi ro khi doanh nghiệp, tổ chức tài chính ngày càng phụ thuộc vào hạ tầng số.
Song song với hoạt động diễn đàn, triển lãm tại Phố đi bộ Nguyễn Huệ giới thiệu các giải pháp về an ninh tài chính số, AI, thực tế mở rộng (XR), robot và ứng dụng công nghệ trong ngân hàng, chứng khoán, bảo hiểm, fintech. Các hệ thống phòng thủ dữ liệu, công nghệ định danh, xác thực sinh trắc học và giải pháp chống lừa đảo trực tuyến ứng dụng AI là những nội dung đáng chú ý.
Đặc biệt, khu vực trải nghiệm “Deepfake & Scam Lab” mô phỏng các tình huống giả mạo bằng công nghệ và lừa đảo trực tuyến. Khách tham quan có thể tiếp cận những thủ đoạn có nguy cơ xuất hiện khi giao dịch, thanh toán và sử dụng dịch vụ tài chính trên môi trường mạng.
Theo ông Hoàng Minh Tiến, đầu tư công nghệ và tăng cường biện pháp bảo vệ vẫn chưa đủ. Các tổ chức tín dụng cần chuyển từ tư duy phòng ngừa sự cố sang nâng cao khả năng chống chịu trước những mối đe dọa trên không gian mạng (Cyber Resilience). Đây là khả năng phát hiện sớm, ứng phó nhanh, duy trì các dịch vụ thiết yếu và khôi phục hoạt động hiệu quả khi sự cố xảy ra.
Yêu cầu này đòi hỏi ngân hàng tăng cường đánh giá rủi ro, kiểm thử an toàn ngay từ khâu thiết kế (Security by Design), thường xuyên diễn tập ứng phó sự cố, xây dựng phương án dự phòng và kiểm soát rủi ro từ các đối tác công nghệ bên thứ ba. An ninh mạng cũng phải trở thành nội dung trọng yếu trong quản trị, gắn với trách nhiệm của người đứng đầu, thay vì chỉ được xử lý sau khi rủi ro phát sinh.
Từ những nội dung thảo luận tại diễn đàn, có thể thấy bảo đảm an ninh tài chính số không chỉ là câu chuyện đầu tư công nghệ. Hệ thống ngân hàng cần có năng lực phát hiện, ứng phó và khôi phục sau sự cố; cơ quan quản lý cần hoàn thiện chính sách; doanh nghiệp công nghệ cần phối hợp phát triển giải pháp bảo mật. Người dùng cũng cần được trang bị kỹ năng nhận diện rủi ro.
Khi các dịch vụ tài chính ngày càng gắn với môi trường số, bảo vệ dữ liệu và tài sản khách hàng chính là nền tảng để duy trì niềm tin. Đây cũng là điều kiện quan trọng để kinh tế số phát triển an toàn và bền vững.
1thegioi.vn