Tàu giã cào kéo theo dàn lưới dày bắt cả lớn lẫn nhỏ nên biển cạn cá tôm. Nhiều người thế chấp tài sản vay tiền đóng tàu để vươn khơi xa với hy vọng đổi đời. Rồi những chuyến biển khan cá khiến chủ tàu lỗ nặng, không thể trả nợ nên mất cả cửa nhà.
Giã cào khuấy đảo làng quê
Sau đó, họ chuyển sang câu bủa với hàng trăm lưỡi câu gắn vào sợi dây dài và bền chắc. Cá bơi tìm thức ăn gặp phải đớp lấy mồi bị mắc lưỡi trước khi ngư dân kéo lên thuyền.
Đất nước thống nhất, cụ Môn cùng 4 ngư dân trong làng vay tiền của một ngân hàng ở huyện Đức Phổ (cũ) 1,5 triệu đồng. Đây là khoản tiền khá lớn lúc bấy giờ, thời hạn trả nợ 2 năm. Họ mua máy nổ gắn lên thuyền rẽ sóng vươn khơi hành nghề câu bủa.
Sau đó, cả 4 người bạn xin rút phần hùn để lại cho cụ trọn khoản nợ cùng phương tiện mưu sinh trên sóng nước. Trời không phụ lòng người, sự cần mẫn của cụ thu được những chuyến về bờ thuyền khẳm cá tươi. Chỉ 8 tháng sau cụ trả nợ vay ngân hàng và được trao tặng giấy khen trong sự mừng vui khôn xiết.
“Khi ấy cá nhiều lắm, có bữa câu được 2 – 3 tạ cá thiều. Nhiều hôm trúng đậm cá nục lớn bằng bắp tay…”, cụ Môn nhớ lại.
Chừng 30 năm trước, ngư dân nơi khác đến vùng biển Sa Huỳnh hành nghề giã cào bướm. Họ gắn khung lưới dày phía sau tựa cánh bướm khi tàu chạy băng băng trên sóng nước bắt các loài hải sản lớn nhỏ.
Ngư dân nơi đây ồ ạt chuyển sang khai thác kiểu này nên sản lượng đánh bắt tăng vọt. Rồi họ “sáng kiến” cách đánh bắt mới với hai tàu cá chạy song song kéo theo giàn lưới dày, gọi là giã cào đôi. Cá tôm ven bờ dần cạn kiệt thế là họ vươn ra khơi xa.
Những ngư dân có tàu công suất lớn làm ăn khấm khá với khoản thu vượt trội so với trước. Những chuyến biển dài ngày đem lại cho chủ tàu hàng trăm triệu đồng. Điều ấy khiến bao người thế chấp tài sản vay tiền đóng tàu công suất lớn với hy vọng đổi đời.
Bãi đóng tàu của Hợp tác xã Viễn Đông – Sa Huỳnh chật kín tàu đóng mới và sửa chữa. Nhiều nhóm thợ làm việc cật lực cả đêm ngày để kịp bàn giao tàu cho ngư dân.
“Lúc đó, nhiều người thế chấp nhà vay vốn đóng tàu cá giã cào hàng tỷ đồng. Do làm ăn thua lỗ nên không thể trả nợ đành mất nhà đã thế chấp. Cuộc sống của gia đình họ hết sức khó khăn. Tội lắm!”, Tổ trưởng Tổ dân phố Thạnh Đức, phường Sa Huỳnh Võ Ngọc Duyên chia sẻ.
“Chúng tôi kêu gọi ngư dân chung tay bảo vệ môi trường biển, khai thác thủy sản hợp lý và bền vững, góp phần bảo vệ nguồn lợi cho thế hệ mai sau. Phường Sa Huỳnh cũng vận động ngư dân thực hiện tốt việc khai thác thủy sản hợp pháp, tăng cường ứng dụng khoa học kỹ thuật để nâng cao thu nhập…” – Chủ tịch UBND phường Sa Huỳnh Nguyễn Viết Thanh.
Ngư dân lao đao
Tại phường Sa Huỳnh, có gia đình với 3 người đàn ông mưu sinh trên sóng nước với nghề giã cào ở những vùng biển xa. Hai người làm ăn thua lỗ vì khơi xa cũng cạn kiệt cá tôm nên phải bán tàu để trả nợ.
Còn một người chưa trả hết, bị cơ quan chức năng kê biên đất đai, nhà cửa rồi bán cho chủ khác để thu hồi nợ vay ngân hàng trước đó.
Trắng tay, người này phải làm thuê trên tàu cá nhưng thu nhập chẳng đáng là bao vì nhiều chuyến biển lỗ phí tổn. Khi dầu lên giá, tàu cá nằm bờ khiến cuộc sống hết sức khó khăn. Con trai lớn của anh nghỉ học sớm phụ việc trên tàu cá hành nghề ở vùng biển phía bắc kiếm tiền giúp đỡ gia đình.
Trong căn nhà đơn sơ nằm cuối hẻm nhỏ ở phường Sa Huỳnh, bà H.T.K.L chậm rãi kể chuyện đời mình. Ba mươi bảy năm trước, bà sánh duyên cùng ông T.C trước sự mừng vui của gia đình nội ngoại. Bốn đứa con lần lượt chào đời trong niềm vui khôn tả.
Ông đi bạn trên tàu cá đánh bắt khơi xa, bà làm thuê kiếm tiền trang trải cuộc sống gia đình. Sau nhiều năm dành dụm, ông T.C mua chiếc ghe nhỏ buông câu trên vùng biển gần bờ. Cuộc sống êm ả trôi giữa làng quê yên bình.
Rồi một ngày, vợ chồng bà cầm cố cửa nhà cho ngân hàng để vay hơn 2 tỷ đồng hùn với con rể mua đôi tàu công suất lớn hành nghề giã cào đôi. Bởi vì, khi ấy tàu cá hành nghề giã cào bội thu sau những ngày lênh đênh trên sóng nước.
Nhưng rồi biển dần cạn cá tôm, lượng hải sản đánh bắt ngày càng ít. Nhiều chuyến ra khơi lỗ vốn nên không thể trả nợ vay đúng hạn. Thế là ngân hàng khởi kiện, kê biên và phát mại tài sản thế chấp. Vợ chồng bà mất cả tàu cá lẫn cửa nhà nhưng vẫn chưa hết nợ. Tai họa ập xuống khi ông T.C lâm trọng bệnh nhưng không tiền chữa trị.
“Nếu không nợ nần, có tiền điều trị bệnh thì chồng tôi sống thêm vài năm nữa. Trước khi mất, ảnh lo mẹ con tôi không có chỗ ở. May là có người bà con mua lại căn nhà và cho ở nhờ…”, bà H.T.K.L thở than.
Chủ tàu giã cào thường chịu lỗ phí tổn trong khi những nghề khác như lưới cản, lưới vây rút, lưới xù nổi… vẫn thu được khoản lãi nhất định. Nguyên nhân rất đơn giản. Bởi vì, đôi tàu giã cào công suất lớn kéo lưới cả ngày lẫn đêm tốn hàng chục triệu đồng tiền dầu. Sản phẩm đánh bắt tạp nham với cá, tôm, mực… bằng đầu đũa cũng bị tóm gọn nên giá bán khá thấp.
Chi phí cao, hải sản giá thấp và biển cạn kiệt cá tôm nên những chuyến ra khơi lỗ nhiều hơn lãi. Chủ đóng mới hay mua tàu cá và ngư cụ rồi rủ bạn tàu cùng ra biển mưu sinh. Sau khi trừ chi phí, chủ tàu lấy 60% tiền lãi, phần còn lại bạn tàu chia nhau.
Những chuyến biển hòa vốn hay thua lỗ, bạn tàu chẳng có tiền công. Thế là họ chuyển sang đi bạn trên những tàu khác. Chủ xót xa nhìn tàu cá nằm bờ vì thiếu bạn tàu. “Để có bạn, tôi phải vay nợ cho họ mượn trước dăm bảy triệu, thậm chí hàng chục triệu đồng. Nhưng nhiều người mượn tiền rồi trốn mất tăm…”, ngư dân Võ Mạnh (52 tuổi) cho hay.
Rời Sa Huỳnh trong chiều muộn, tôi cố nguôi quên những câu chuyện đắng đót cõi lòng. Những phận đời khốn khó do giã cào bao giờ được thảnh thơi?
Phường Sa Huỳnh hiện có 1.210 tàu cá, với khoảng 9.000 ngư dân tham gia đánh bắt trên biển. Trong đó, xấp xỉ 600 tàu hành nghề giã cào.
Chính quyền phường đang thông báo chính sách hỗ trợ chuyển đổi nghề và giải bản đối với tàu cá không có nhu cầu hoạt động khai thác. Chủ tàu tham gia được hỗ trợ tối đa 300 triệu đồng và kinh phí hỗ trợ chuyển đổi nghề để ổn định cuộc sống. Qua đó nhằm bảo vệ nguồn lợi thủy sản, góp phần chống khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU).
(Còn nữa)
Trang Thy
baoquangngai.vn