Ở “vọng gác tiền tiêu” Lý Sơn (Quảng Ngãi), hành trình gỡ “thẻ vàng” IUU không chỉ từ văn bản, mà từ chính sự thay đổi trong suy nghĩ của mỗi ngư dân với sự đồng hành bền bỉ của Trạm 2 Cảnh sát biển thuộc Vùng Cảnh sát biển 2.
Đó là hành trình bền bỉ của cán bộ, chiến sĩ Trạm 2 Cảnh sát biển (thuộc Bộ Tư lệnh Vùng Cảnh sát biển 2) những người ngày đêm “đi từng cảng, gõ cửa từng tàu”, từng bước thay đổi nhận thức ngư dân, góp phần giữ gìn uy tín thủy sản quốc gia và khẳng định chủ quyền trên mỗi dặm sóng.
Đảo tiền tiêu Lý Sơn, nơi kết tinh truyền thống của đội hùng binh Hoàng Sa năm xưa đang đứng trước những thách thức mới khi Ủy ban châu Âu (EC) vẫn duy trì “thẻ vàng” đối với thủy sản Việt Nam. Những thói quen như không ghi nhật ký khai thác, tắt thiết bị giám sát hành trình (VMS) hay vô tình xâm phạm vùng biển giáp ranh… đã trở thành “nút thắt” lớn trong quá trình gỡ cảnh báo IUU.
Nhận diện rõ vấn đề, Trạm 2 xác định: tuyên truyền không phải là nhiệm vụ hành chính đơn thuần, mà là quá trình vận động từ nhận thức đến hành động.
Không bó mình trong hội trường, cán bộ, chiến sĩ Trạm 2 chọn cách “cùng ăn, cùng làm, cùng nói chuyện” với ngư dân. Tại các cảng cá, từ lúc tờ mờ sáng đến khi tàu cập bến, hình ảnh người lính Cảnh sát biển trực tiếp lên tàu kiểm tra thiết bị VMS, hướng dẫn ghi nhật ký khai thác… đã trở nên quen thuộc.
“Không nói lý thuyết suông, phải làm để dân hiểu, dân tin” phương châm ấy được cụ thể hóa bằng những việc làm thiết thực: kiểm tra từng thiết bị, hướng dẫn từng thao tác, giải thích cặn kẽ để ngư dân hiểu rằng tuân thủ pháp luật chính là bảo vệ sinh kế và sự an toàn của chính mình.
Với phương châm “nghe dân nói, nói dân hiểu, làm dân tin”, từ tháng 10/2025 đến tháng 4/2026, Trạm 2 đã triển khai nhiều hình thức tuyên truyền linh hoạt. Đơn vị cử 15 lượt cán bộ tham gia nhiệm vụ trên tàu Cảnh sát biển; phối hợp với các lực lượng tổ chức 15 chuyến tuần tra, kiểm soát; tiếp cận, tuyên truyền cho hơn 250 tàu cá với trên 1.000 thuyền viên; phát gần 1.000 tờ rơi và trao hơn 350 lá cờ Tổ quốc.
Song song đó, hơn 200 lượt cán bộ trực tiếp xuống cảng cá, tiếp cận trên 150 tàu cá với hơn 850 lượt ngư dân; phát hơn 670 tờ rơi, trao hơn 200 lá cờ Tổ quốc. Công tác tuyên truyền tập trung cũng được đẩy mạnh với các buổi phổ biến pháp luật cho hơn 200 người dân tại Lý Sơn, kết hợp trao quà hỗ trợ, góp phần lan tỏa thông điệp nghề cá có trách nhiệm.
Trung tá Lê Hữu Chinh, Trạm trưởng Trạm 2 Cảnh sát biển (thuộc Bộ Tư lệnh Vùng Cảnh sát biển 2) cho biết, “nút thắt” lớn nhất trong chống khai thác IUU hiện nay không chỉ nằm ở điều kiện trang thiết bị hay quy định pháp lý, mà chính là ở nhận thức và thói quen của một bộ phận ngư dân.
“Chúng tôi xác định, tuyên truyền không thể làm theo kiểu hành chính, đọc văn bản rồi kết thúc. Muốn bà con thay đổi, cán bộ phải trực tiếp xuống tàu, đến tận cảng, “cầm tay chỉ việc”, hướng dẫn từ những việc nhỏ nhất như ghi nhật ký khai thác, duy trì hoạt động của thiết bị giám sát hành trình, cho đến việc nhận diện ranh giới vùng biển. Khi hiểu đúng, bà con sẽ làm đúng”, Trung tá Chinh chia sẻ.
Theo Trung tá Chinh, quá trình tuyên truyền cũng là quá trình xây dựng niềm tin. Mỗi cán bộ, chiến sĩ không chỉ là người phổ biến pháp luật mà còn là người bạn đồng hành của ngư dân trên biển. “Chúng tôi luôn lắng nghe những khó khăn, vướng mắc của bà con, từ đó có cách giải thích phù hợp, dễ hiểu. Khi ngư dân tin tưởng, họ sẽ tự giác chấp hành, thậm chí còn nhắc nhở nhau không vi phạm”, ông nói.
Nhấn mạnh mục tiêu lâu dài, Trung tá Lê Hữu Chinh, Trạm trưởng Trạm 2 Cảnh sát biển (thuộc Bộ Tư lệnh Vùng Cảnh sát biển 2) cho rằng việc gỡ “thẻ vàng” không thể làm trong ngày một ngày hai, mà cần sự kiên trì và phối hợp đồng bộ. “Chống IUU phải bắt đầu từ gốc là ý thức. Khi mỗi thuyền trưởng, mỗi chủ tàu đều nhận thức rõ trách nhiệm của mình, thì không chỉ góp phần gỡ ‘thẻ vàng’, mà còn bảo vệ sinh kế lâu dài, giữ gìn hình ảnh, uy tín của thủy sản Việt Nam trên thị trường quốc tế”, Trung tá Chinh khẳng định.
Hiệu quả không chỉ nằm ở con số, mà thể hiện rõ qua sự chuyển biến trong nhận thức và hành động. Tỷ lệ tàu cá vi phạm IUU tại Lý Sơn giảm đáng kể; ý thức không xâm phạm vùng biển nước ngoài dần trở thành “danh dự” của ngư dân khi vươn khơi.
Để gỡ “thẻ vàng” một cách bền vững, cần sự phối hợp chặt chẽ của “ba chân kiềng”: lực lượng Cảnh sát biển – chính quyền địa phương – ngư dân. Trong đó, lực lượng Cảnh sát biển tiếp tục giữ vai trò nòng cốt, đồng hành và hỗ trợ; địa phương cần tạo điều kiện về hậu cần, tiêu thụ sản phẩm; còn mỗi ngư dân phải trở thành một “tuyên truyền viên” ngay trên con tàu của mình.
Nắng gió biển khơi có thể làm sạm màu da người lính và ngư dân, nhưng không làm phai nhạt quyết tâm gỡ “thẻ vàng” cho thủy sản Việt Nam. Những nỗ lực thầm lặng của Trạm 2 Cảnh sát biển đang góp phần xây dựng một nghề cá hiện đại, có trách nhiệm để mỗi chuyến vươn khơi không chỉ đầy ắp cá tôm, mà còn mang theo niềm tự hào về một quốc gia biển thượng tôn pháp luật.
Hải Nam
congly.vn