Qua đợt thanh tra lần 5 của Ủy ban Châu Âu (EC) về công tác chống khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU) tại Việt Nam, EC ghi nhận những tiến bộ của Việt Nam, nhất là trong xử lý các trường hợp vi phạm vùng biển nước ngoài.
Khắc phục các tồn tại, hạn chế
Sau gần 9 năm triển khai đồng bộ các biện pháp chống khai thác IUU, khắc phục khuyến nghị cảnh báo “thẻ vàng” của EC, Việt Nam đã đạt được nhiều kết quả quan trọng. Trong đó, cơ bản hoàn thiện khung pháp lý, cơ sở dữ liệu phục vụ cho công tác quản lý nghề cá, chống khai thác IUU.
Cơ sở dữ liệu nghề cá quốc gia (VNFishbase), hệ thống giám sát tàu cá, truy xuất nguồn gốc thủy sản khai thác điện tử, cơ sở dữ liệu xử lý vi phạm hành chính trong lĩnh vực thủy sản… được kết nối, chia sẻ thống nhất, đồng bộ từ trung ương đến địa phương và kết nối liên thông với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư (VNeID).
Từ đầu năm 2026 đến nay, có gần 19,3 nghìn lượt tàu xuất bến, nhập bến qua trạm kiểm soát biên phòng; gần 19 nghìn lượt tàu xuất cảng, nhập cảng. Việc truy xuất nguồn gốc sản phẩm thủy sản khai thác trong nước được thực hiện nghiêm túc, sản lượng thủy sản khai thác bốc dỡ qua cảng đạt 7.561 tấn. Tổng sản lượng khai thác đã cấp giấy biên nhận là 417 tấn với 93 giấy biên nhận được cấp.
Tại Quảng Ngãi, đến nay, đã hoàn thành 19/19 nhiệm vụ Thủ tướng Chính phủ giao. Toàn tỉnh đã công bố mở 8 cảng cá đủ điều kiện cho tàu cá vùng khơi cập cảng và xác nhận nguồn gốc thủy sản khai thác.
Trong đó, có 5 cảng cá loại II do Bộ Nông Nghiệp và Môi trường (NN&MT) công bố mở cảng chỉ định; 3 cảng cá được công bố mở cảng theo Quyết định số 4357/QĐ-BNNMT ngày 21/10/2025 của Bộ trưởng Bộ NN&MT quy định tạm thời về công bố mở cảng cá.
Theo Sở NN&MT, công tác thực thi pháp luật, xử phạt vi phạm hành chính trong thời gian qua đã đạt được những kết quả quan trọng, góp phần ngăn chặn, giảm thiểu vi phạm khai thác IUU. Tình trạng tàu cá vi phạm khai thác hải sản bất hợp pháp ở vùng biển nước ngoài những năm gần đây đã giảm đáng kể.
Đến nay, toàn tỉnh có 4.859 tàu cá, 100% tàu cá đã đăng ký và được cập nhật lên VNFishbase. Có 100% tàu cá đang hoạt động được cấp phép. Số tàu cá không đủ điều kiện cấp hoặc gia hạn giấy phép (81 tàu) đã giao xã, phường, đặc khu, lực lượng chức năng, cán bộ quản lý đánh dấu nhận diện và thường xuyên cập nhật, theo dõi vị trí neo đậu.
Mặc dù đã có nhiều nỗ lực, nhưng đến nay, Quảng Ngãi vẫn chưa khắc phục được tình trạng lỗi mất kết nối thiết bị giám sát tàu cá (VMS). Từ đầu năm 2026 đến nay, qua giám sát theo dõi, đã phát hiện 9 tàu mất kết nối 6 giờ, mất kết nối quá 10 ngày trên biển, vượt ranh giới cho phép khai thác. Qua đó, đã xử lý 6 tàu, xử phạt 3 tàu về hành vi vượt ranh giới, với tổng số tiền 500 triệu đồng.
Tăng tốc gỡ “thẻ vàng”
Qua đợt thanh tra lần thứ 5 (từ ngày 9 – 19/3/2026), Đoàn Thanh tra của EC ghi nhận, Việt Nam đã có những chuyển biến tích cực trong công tác chống khai thác IUU, đặc biệt là xử lý vi phạm. Từ đó, tác động tích cực đến ý thức tuân thủ pháp luật của ngư dân, số lượng tàu cá vi phạm khai thác IUU giảm mạnh, nhất là tàu cá vi phạm khai thác bất hợp pháp ở vùng biển nước ngoài.
Tuy nhiên, Việt Nam vẫn chưa thể gỡ được “thẻ vàng” IUU do vẫn còn những tồn tại. Trong đó, việc đánh dấu tàu cá và viết biển số đăng ký chưa đúng theo quy định. Tình trạng ngắt kết nối VMS vẫn còn xảy ra. Công tác kiểm soát tàu cá xuất, nhập bến, giám sát sản lượng bốc dỡ qua cảng chưa triệt để.
Tiến độ xử lý tàu cá vi phạm khai thác IUU còn chậm, chưa đồng bộ giữa các lực lượng, chưa cập nhật đầy đủ trên hệ thống dữ liệu cũng như chưa đáp ứng yêu cầu của EC…
Trước những yêu cầu cấp bách về công tác chống khai thác IUU, Quảng Ngãi đã tiếp tục triển khai các giải pháp, siết chặt quản lý đội tàu; chủ động phối hợp, ngăn chặn vi phạm khai thác IUU từ sớm, từ xa.
Phụ trách Ban Quản lý cảng cá và khu neo đậu tránh trú bão cho tàu cá Tịnh Hòa Nguyễn Hoàng Minh Phú cho biết, để đảm bảo thống nhất trong công tác quản lý, ban quản lý cảng đã phối hợp với Trạm Kiểm soát Biên phòng Sa Kỳ thực hiện đối soát thường xuyên tất cả các tàu cá cập cảng, rời cảng, sản lượng thủy sản khai thác. Tuyệt đối không cấp giấy xác nhận và giấy chứng nhận cho những sản phẩm thủy sản không đảm bảo nguồn gốc, có dấu hiệu vi phạm IUU.
Đảm nhận khu vực trọng điểm về kiểm tra, kiểm soát với số lượng tàu cá xuất, nhập bến lớn, Trạm Kiểm soát Biên phòng Sa Kỳ đã tăng cường nhân lực, phương tiện, phân công cán bộ, chiến sĩ trực 24/24 giờ để đảm bảo tất cả tàu cá ra khơi đáp ứng đủ điều kiện theo đúng quy định.
Trung úy Nguyễn Đình Trung – Trạm trưởng Trạm Kiểm soát Biên phòng Sa Kỳ cho hay, công tác chống khai thác IUU là nhiệm vụ thường xuyên và liên tục. Hằng ngày, trạm cử 2 cán bộ sử dụng ca nô thực hiện tuần tra vòng quanh cửa biển, dọc sông, các cảng cá. Đồng thời, cử cán bộ thường trực tại cảng cá để phối hợp với ban quản lý cảng kiểm soát tàu cập cảng bốc dỡ hải sản.
Dự kiến trong tháng 6/2026, Đoàn Thanh tra của EC sẽ sang Việt Nam kiểm tra lần 6 về công tác chống khai thác IUU. Thời gian còn lại không nhiều, vì vậy, yêu cầu đặt ra là phải tập trung khắc phục triệt để các tồn tại, hạn chế mà EC đã khuyến nghị trong đợt thanh tra lần 5 vừa qua, không để lặp lại các sai phạm đã mắc trước đó.
Hồng Hoa
baoquangngai.vn