Hàng nghìn năm trước, cư dân Sa Huỳnh đã phơi nước biển trên đá để tạo ra muối. Cách làm này cho loại muối sạch, trắng tinh, lấp lánh như pha lê nên có giá 100.000 đồng/kg.
Làng Gò Cỏ (phường Sa Huỳnh, tỉnh Quảng Ngãi) nằm trên vùng gò đồi ven biển với diện tích tự nhiên khoảng 105ha. Gò Cỏ là vùng đất gắn liền với nền văn hóa Sa Huỳnh có niên đại khoảng 3.000. Đường làng, hàng rào, giếng nước… ở đây được xây dựng bằng đá.
Năm 2024, các chuyên gia khảo cổ phát hiện trảng muối trên đá tại làng Gò Cỏ có niên đại khoảng 2.000 năm. Khu vực này có những hồ chứa nước biển tự nhiên và ruộng muối trên mặt đá được gọi là trảng muối.
Khu vực ruộng muối là nơi có nhiều chỗ trũng trên bề mặt đá. Để giữ nước làm muối, người dân dùng đất sét trộn với cát be bờ. Nước từ hồ chứa sẽ được đổ vào các ô này để phơi nắng 3-4 ngày mới thu được muối. “Cách làm này đã có từ thời xa xưa, được truyền từ đời này qua đời khác. Hiện giờ chúng tôi vẫn làm theo cách này nhưng có cải tiến để muối sạch hơn”, bà Vân cho biết.
Nước biển được phơi trên đá nên kết tinh khác với cách làm muối thông thường. Loại muối này kết tinh thành từng mảng, lơ lửng trong nước. Tinh thể muối lấp lánh, kết lại với nhau thành từng mảng to dần giống như bông hoa nên được gọi là “hoa muối”.
Tại làng Gò Cỏ hiện còn 3 người làm muối trên đá. Khoảng 3 ngày người dân sẽ thu được 7-8kg muối. Muối kết tảng nên khi thu hoạch sẽ vỡ ra thành mảnh nhỏ và được phơi khô. Khi khô, hạt muối mới tách ra với độ tinh khiết cao, trắng tinh và lấp lánh dưới ánh nắng.
Theo bà Bùi Thị Vân, muối trên đá rất sạch, có vị mặn nhưng không gắt. Do đó, dùng loại muối này để nấu ăn, đặc biệt là muối cá làm mắm sẽ mang lại mùi vị thơm ngon hơn muối thường. Cách làm muối này khá công phu, sản lượng thấp nên sản phẩm có giá rất cao. “Loại muối làm theo cách thông thường có lúc chỉ còn chưa đến 1.000 đồng/kg, riêng muối làm trên đá có giá 100.000 đồng/kg nhưng không có để bán”, bà Vân cho biết.
Theo ông Nguyễn Viết Thanh, Chủ tịch UBND phường Sa Huỳnh, cách làm muối trên đá tại làng Gò Cỏ đã có từ xa xưa nhưng đến năm 2025 mới được các chuyên gia khảo cổ phát hiện, nghiên cứu. Loại muối này rất sạch, có chất lượng tốt nên nhiều người ưa thích. Tuy nhiên hiện chỉ còn vài người làm muối trên đá nên sản lượng không nhiều.
“Các chuyên gia khảo cổ đang nghiên cứu về trảng muối tại làng Gò Cỏ. Chúng tôi cũng có kế hoạch sẽ phát triển nghề làm muối trên đá, gắn với hoạt động du lịch tại đây”, ông Thanh thông tin.
Quốc Triều
dantri.com.vn