Đây cũng là tín hiệu cảnh báo quan trọng đối với các doanh nghiệp xuất khẩu sang Mỹ.
Theo Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thuỷ sản Việt Nam (VASEP), ngày 30/4/2026, Văn phòng Đại diện Thương mại Hoa Kỳ (USTR) công bố Báo cáo Đặc biệt 301 năm 2026, trong đó đưa Việt Nam vào diện “Quốc gia nước ngoài ưu tiên” về bảo hộ và thực thi quyền sở hữu trí tuệ.
Đây là mức cảnh báo cao nhất trong cơ chế Đặc biệt 301 và có thể dẫn tới việc USTR xem xét khởi xướng điều tra theo Điều khoản 301 của Đạo luật Thương mại năm 1974. Động thái này không trực tiếp nhắm vào riêng ngành thủy sản, nhưng là tín hiệu cảnh báo quan trọng đối với các doanh nghiệp xuất khẩu sang Hoa Kỳ trong bối cảnh yêu cầu về minh bạch, tuân thủ và dữ liệu chuỗi cung ứng ngày càng khắt khe.
Theo thông cáo của USTR, Báo cáo Đặc biệt 301 là đánh giá thường niên về mức độ bảo hộ và thực thi quyền sở hữu trí tuệ tại các đối tác thương mại của Hoa Kỳ. Năm 2026, USTR rà soát hơn 100 đối tác thương mại, xác định Việt Nam là nước duy nhất thuộc nhóm “Quốc gia nước ngoài ưu tiên”; đồng thời đưa 6 nước vào “Danh sách ưu tiên theo dõi” và 19 đối tác vào “Danh sách theo dõi”.
USTR cho biết trong vòng 30 ngày kể từ khi xác định Việt Nam thuộc diện này, USTR sẽ quyết định có khởi xướng điều tra theo Điều khoản 301 hay không. Nếu điều tra được khởi xướng, USTR sẽ yêu cầu tham vấn với Việt Nam để tìm cách xử lý các vấn đề dẫn tới việc định danh này.
Theo VASEP, đối với các doanh nghiệp xuất khẩu, nhất là những đơn vị có thị trường chủ lực tại Hoa Kỳ, điểm đáng quan tâm không chỉ dừng lại ở vấn đề “sở hữu trí tuệ”, mà còn nằm ở xu hướng Hoa Kỳ ngày càng gia tăng sử dụng các công cụ thương mại nhằm tạo sức ép về tuân thủ.
Điều khoản 301 là công cụ cho phép Hoa Kỳ điều tra các hành vi, chính sách hoặc thực tiễn bị cho là không công bằng, bất hợp lý hoặc phân biệt đối xử và gây gánh nặng, hạn chế thương mại của Hoa Kỳ. Trong bối cảnh đó, mọi ngành xuất khẩu lớn, trong đó có thủy sản, cần theo dõi sát diễn biến, dù cáo buộc hiện nay không trực tiếp nhằm vào sản phẩm thủy sản.
Hiện nay, Hoa Kỳ vẫn là một trong những thị trường xuất khẩu thủy sản quan trọng hàng đầu của Việt Nam. Theo VASEP, giá trị thương mại thủy sản giữa Việt Nam và Hoa Kỳ đã tăng từ mức vài chục triệu USD lên gần 2 tỷ USD mỗi năm, qua đó đưa Mỹ trở thành thị trường xuất khẩu thủy sản dẫn đầu của Việt Nam trong nhiều năm liên tục.
Riêng trong quý I/2026, xuất khẩu thủy sản của Việt Nam đạt 2,64 tỷ USD, tăng 14,4% so với cùng kỳ; tuy nhiên, xuất khẩu sang thị trường Mỹ lại giảm 7,4%, cho thấy ảnh hưởng từ chính sách, nhu cầu tiêu dùng và áp lực cạnh tranh tại thị trường này.
Quang Dương
nguoiquansat.vn