“Chưa năm nào làm ăn khó khăn như năm nay, mọi đầu vào đều tăng giá chỉ có giá bán sản phẩm khó tăng!” là nhận định của nhiều giám đốc doanh nghiệp sản xuất nước mắm truyền thống (NMTT) khi được hỏi về tình hình sản xuất kinh doanh hiện tại.
Có tiền cũng không mua được nguyên liệu
Nguồn nguyên liệu chính của hầu hết các doanh nghiệp sản xuất NMTT chủ yếu là cá cơm và cá nục. Giá cá nguyên liệu tại thời điểm cuối tháng 7/2026 đã tăng khoảng 20-30% so với đầu năm hoặc năm ngoái. Ví dụ, so với cùng kỳ năm 2025, giá cá nục ở Ninh Bình hiện là 19.000 đồng/kg, tăng khoảng 35%; giá cá cơm tại Hải Phòng là 15-16 nghìn đồng, tăng trên 30%; giá cá cơm tại Nghệ An hiện là 15-17 nghìn đồng/kg, tăng hơn 20%; giá cá cơm tại Nam miền Trung là 16-17 nghìn đồng/kg, tăng trên 30%, giá cá cơm có muối tại Phú Quốc là 20-24 nghìn đồng/kg, tăng 25%.
Theo các doanh nghiệp sản xuất NMTT, giá cá nguyên liệu tăng chủ yếu do giá nhiên liệu biến động mạnh trong năm nay cộng với việc mất mùa hoặc sản lượng đánh bắt suy giảm ở một số địa phương do các quy định mới về phân vùng khai thác hải sản đối với tàu cá, ví dụ tàu cá có chiều dài trên 15m thì không được đánh bắt hải sản ở vùng gần bờ mà phải đánh bắt ở vùng khơi trong khi vùng này vào thời điểm đó lại không có cá cơm. Bên cạnh đó, các doanh nghiệp sản xuất NMTT ở miền Bắc phải cạnh tranh mua nguyên liệu với các doanh nghiệp sản xuất bột cá, các doanh nghiệp sản xuất NMTT ở Gia Lai, Đắk Lắk và Lâm Đồng phải cạnh tranh nguồn nguyên liệu với các cơ sở sản xuất cá cơm hấp sấy lẫn các doanh nghiệp sản xuất bột cá. Hai đối thủ này chủ động được đầu ra ổn định nên sẵn sàng đặt giá cao để mua cá nguyên liệu.
Do vậy, việc nói giá cá nguyên liệu tăng nhưng không phải có tiền là mua được cũng chẳng sai chút nào. Các hội viên Hiệp hội NMTT Việt Nam tại Ninh Bình, Hải Phòng và Lâm Đồng cho biết, từ đầu năm đến nay họ chỉ thu mua được một lượng nhỏ nguyên liệu. Theo một hội viên tại An Giang, tình trạng thiếu hụt và giá cá nguyên liệu tăng khiến nhiều doanh nghiệp sản xuất NMTT ở Phú Quốc chỉ có thể thu mua khoảng 50% nhu cầu chế biến.
Giá đầu vào tăng cao, giá đầu ra tăng nhỏ giọt!
Không chỉ có giá nguyên liệu chính là cá cơm và cá nục tăng giá 20-30% mà giá cả các yếu tố đầu vào khác như điện, nước, nhãn mác, bao bì các loại, cước phí vận tải,… cũng tăng 5-10%. Thậm chí không ít doanh nghiệp NMTT còn phải tăng lương để giữ chân người lao động.
Ngành sản xuất NMTT có đặc thù là hoạt động thuộc loại vất vả cực nhọc. Ở các tỉnh miền Bắc, công nhân phải làm việc dưới nắng nóng gay gắt, có những ngày trên 40 độ, để đánh đảo chượp cá. Bởi vậy, khi có cơ hội làm những công việc mang lại thu nhập cao hơn, họ sẵn sàng xin chuyển công việc. Và điều đó đang xảy ra với các doanh nghiệp sản xuất NMTT ở Hải Phòng khi hiện nay địa phương này đang phát triển các khu công nghiệp cần nhiều lao động phổ thông lẫn lao động có trình độ.
Các chi phí đầu vào tăng mạnh như vậy nhưng chưa doanh nghiệp NMTT nào tăng giá bán tương ứng. Giá nguyên liệu chủ chốt tăng 20-30% nhưng doanh nghiệp mạnh tay nhất như Công ty TNHH Quang Hải cũng chỉ tăng 15% giá bán cho các đại lý trong hệ thống phân phối của mình. Còn các công ty sản xuất NMTT ở khu vực Nam miền Trung chủ yếu cung cấp nguyên liệu cho các đơn vị sản xuất nước mắm đóng chai thì chỉ tăng 7-10% giá bán.
“Công ty đã đề xuất tăng giá bán và đã chứng minh điều đó phù hợp với việc tăng giá của các đầu vào nhưng các hệ thống siêu thị chưa đồng ý. Quyền của họ mà!” – GĐ một doanh nghiệp chế biến NMTT có tiếng ở Hải Phòng cho biết.
Nguyên Khải