Đưa giọt mắm quê vươn ra biển lớn

Từ vị mặn của biển đến hành trình gìn giữ

Ở vùng biển xứ Thanh, nơi nắng gió như thấm vào từng mái nhà, nghề làm mắm đã hiện diện qua bao thế hệ. Làng nghề Khúc Phụ (xã Hoằng Phụ, nay là xã Hoằng Thanh) không chỉ là nơi sản xuất một loại gia vị quen thuộc, mà còn lưu giữ ký ức, tập quán và cả niềm tự hào của người dân vùng biển.

Từ nền tảng ấy, Lê Gia lựa chọn một con đường không dễ, giữ nguyên cách làm mắm truyền thống trong nhịp sống hiện đại. Cá cơm tươi được ướp muối ngay sau khi đánh bắt, rồi lặng lẽ ủ trong những thùng gỗ suốt 24 tháng. Không phụ gia, không can thiệp, chỉ có thời gian, nắng, gió và sự kiên nhẫn của người làm nghề.

Có lẽ vì thế mà mỗi giọt mắm khi hình thành đều mang một sắc thái riêng: màu hổ phách trong veo, vị đậm nhưng không gắt, hậu ngọt dịu. Đó không chỉ là hương vị, mà là kết tinh của cả một hành trình dài.

Giữa thị trường ngày càng đa dạng, việc giữ gìn cách làm cũ đôi khi đồng nghĩa với nhiều khó khăn. Nhưng với những người làm nghề, đó lại là cách để giữ lấy “cái hồn” của sản phẩm, thứ không thể thay thế bằng bất kỳ dây chuyền công nghiệp nào.

Không chỉ là câu chuyện của doanh nghiệp, phía sau mỗi giọt mắm còn là sinh kế của những người dân vùng biển.

Ông Nguyễn Văn Hòa, một ngư dân nhiều năm gắn bó với nghề đánh bắt cá cơm ở làng mắm Khúc Phụ chia sẻ: “Trước đây đầu ra bấp bênh, được mùa thì lại lo mất giá. Từ khi có doanh nghiệp thu mua ổn định, bà con yên tâm bám biển hơn. Mỗi chuyến ra khơi không chỉ là mưu sinh mà còn thấy mình đang góp phần giữ nghề của cha ông”.

Theo ông Hòa, điều quan trọng nhất không chỉ là giá cả, mà là sự ổn định lâu dài. Khi sản phẩm nước mắm được xuất khẩu, nhu cầu nguyên liệu tăng lên, người dân cũng có thêm động lực duy trì nghề truyền thống.

Đưa một sản phẩm truyền thống ra thế giới không đơn thuần là mở rộng thị trường, mà còn là cách để giữ nghề, giữ người ở lại với biển.

Những tiêu chuẩn khắt khe về an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc hay quy cách đóng gói buộc doanh nghiệp phải thay đổi để đáp ứng. Nhưng điều đáng nói là, trong quá trình ấy, giá trị cốt lõi của sản phẩm vẫn được giữ nguyên.

Từng bước một, nước mắm Lê Gia có mặt tại nhiều thị trường như Nhật Bản, Hàn Quốc, Mỹ hay châu Âu. Mỗi thị trường là một yêu cầu khác nhau, nhưng điểm chung là sự quan tâm ngày càng lớn đến những sản phẩm tự nhiên, minh bạch và giàu bản sắc.

Điều làm nên khác biệt không chỉ nằm ở chất lượng, mà còn ở cách kể chuyện. Trong mỗi chai nước mắm là hình ảnh của người ngư dân bám biển, của những thùng gỗ ủ mắm dưới nắng, của một làng nghề vẫn âm thầm gìn giữ truyền thống.

Có thể nói, nước mắm khi ấy không chỉ là gia vị, mà trở thành một “hộ chiếu ẩm thực” mang theo cả văn hóa Việt ra thế giới.

Thị trường quốc tế đặt niềm tin vào sản phẩm OCOP

Trong hành trình đó, chứng nhận OCOP 5 sao quốc gia trở thành một điểm tựa quan trọng. Không chỉ là sự ghi nhận về chất lượng, OCOP còn phản ánh giá trị cộng đồng và định hướng phát triển bền vững của sản phẩm.

Chia sẻ về việc duy trì và phát huy thương hiệu OCOP 5 sao, ông Lê Ngọc Anh, Giám đốc Công ty TNHH Thực phẩm & TMDV Lê Gia cho biết: “Đạt OCOP 5 sao đã khó, giữ vững và phát triển còn khó hơn. Chúng tôi xác định không chạy theo sản lượng mà kiên định với chất lượng và phương pháp truyền thống. Muốn đi xa thì phải giữ được gốc. Khi sản phẩm đủ tốt, thị trường sẽ tự mở ra”.

Theo ông Anh, trong bối cảnh hội nhập, việc nâng cao tiêu chuẩn là điều tất yếu, nhưng không vì thế mà đánh đổi bản sắc. Doanh nghiệp lựa chọn cách phát triển cân bằng, vừa đáp ứng yêu cầu quốc tế, vừa bảo tồn giá trị truyền thống.

Ít ai thấy rằng, phía sau mỗi chai nước mắm là cuộc sống của nhiều con người, từ những chuyến ra khơi của ngư dân, những cánh đồng muối lấp lánh nắng, đến những bàn tay cần mẫn trong các nhà thùng. Khi sản phẩm vươn ra thế giới, không chỉ giá trị kinh tế được nâng lên, mà sinh kế của người dân cũng dần ổn định hơn.

Đó cũng là cách để nghề truyền thống tiếp tục được duy trì, khi người làm nghề có thể sống được bằng chính nghề của mình.

Song song với đó là những nỗ lực gìn giữ môi trường như lựa chọn nguyên liệu có trách nhiệm, hạn chế phát sinh chất thải, tận dụng phụ phẩm… Những điều tưởng như nhỏ bé ấy lại góp phần tạo nên một vòng tuần hoàn bền vững.

Một điểm thú vị trong cách làm của Lê Gia là mở rộng câu chuyện sản phẩm bằng du lịch trải nghiệm.

Tại nhà máy, du khách có thể tận mắt thấy những thùng gỗ ủ mắm, nghe kể về quy trình làm mắm, thậm chí trực tiếp tham gia các hoạt động dân gian.

Không gian ấy vừa là nơi sản xuất, vừa là nơi lưu giữ và kể lại câu chuyện của làng nghề. Với nhiều người, đây là lần đầu tiên họ hiểu rõ hơn về cách một giọt nước mắm được tạo ra.

Và khi đã hiểu, sự trân trọng dành cho sản phẩm cũng trở nên sâu sắc hơn.Trong bối cảnh hội nhập, những sản phẩm truyền thống đứng trước cả cơ hội lẫn thách thức. Cơ hội đến từ xu hướng tiêu dùng xanh, sạch, tự nhiên. Nhưng thách thức lại nằm ở sự cạnh tranh và những tiêu chuẩn ngày càng cao.

Để đi xa, không chỉ cần chất lượng, mà còn cần sự kiên định với giá trị cốt lõi. Bởi nếu đánh mất bản sắc, sản phẩm truyền thống sẽ không còn là chính nó.

Hành trình của những giọt mắm từ làng biển ra thế giới vì thế không chỉ là câu chuyện kinh doanh. Đó là hành trình gìn giữ, thích nghi và lan tỏa. Và trong dòng chảy ấy, mỗi giọt mắm vẫn giữ nguyên vị mặn của biển như một lời nhắc về nơi bắt đầu.