Mới đây, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã ban hành Quyết định số 1136/QĐ-BNNMT quy định về Quy trình kiểm soát thủy sản, sản phẩm thủy sản có nguồn gốc từ khai thác nhập khẩu, tạm nhập, tái xuất, chuyển khẩu, quá cảnh qua lãnh thổ Việt Nam bằng tàu công ten nơ.
Mục đích của Quy trình là kiểm soát thủy sản, sản phẩm thủy sản có nguồn gốc từ khai thác được vận chuyển bằng tàu công ten nơ nhập khẩu vào Việt Nam nhằm kiểm soát hoạt động nhập khẩu, tạm nhập, tái xuất, chuyển khẩu, quá cảnh thủy sản, sản phẩm thủy sản có nguồn gốc từ khai thác bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU); Thực hiện nghĩa vụ hợp tác quốc tế trong việc tăng cường các biện pháp quản lý và bảo tồn đối với các loài thuộc thẩm quyền quản lý của các tổ chức quản lý nghề cá khu vực thông qua việc kiểm soát tính hợp pháp của cá ngừ vây ngực dài (Thunnus alalunga) thuộc đối tượng quản lý của các tổ chức này theo các Công ước và Hiệp định quốc tế mà Việt Nam tham gia và cam kết thực hiện được khai thác và nhập khẩu, tạm nhập, tái xuất, chuyển khẩu, quá cảnh qua lãnh thổ Việt Nam bằng tàu công ten nơ; Thực hiện các cam kết quốc tế về chống khai thác IUU.
Quy trình được áp dụng đối với tổ chức, cá nhân có liên quan đến việc nhập khẩu, kiểm soát thủy sản, sản phẩm thủy sản có nguồn gốc từ khai thác nhập khẩu, tạm nhập, tái xuất, chuyển khẩu, quá cảnh qua lãnh thổ Việt Nam bằng tàu công ten nơ. Theo đó, Quy trình kiểm soát sẽ gồm 07 bước quan trọng sau:
Bước 1: Trước khi tàu cập cảng: Tổ chức, cá nhân nhập khẩu thủy sản, sản phẩm thủy sản có nguồn gốc từ khai thác vào Việt Nam bằng tàu công ten nơ, trước 48 giờ khi lô hàng được vận chuyển cập cảng cần thực hiện khai báo và gửi hồ sơ đến Cục Thuỷ sản và Kiểm ngư, Bộ Nông nghiệp và Môi trường để thẩm định xác nhận nguồn gốc nguyên liệu thủy sản nhập khẩu không vi phạm quy định về khai thác bất hợp pháp và phục vụ công tác thanh tra, kiểm tra.
Bước 2: Thẩm định hồ sơ: Trong thời hạn 48 giờ kể từ khi nhận đủ hồ sơ hợp lệ, Cục Thủy sản và Kiểm ngư tiến hành thẩm định hồ sơ.
Bước 3. Thông báo kết quả thẩm định: Căn cứ kết quả thẩm định, Cục Thủy sản và Kiểm ngư thông báo kết quả thẩm định xác nhận nguồn gốc nguyên liệu thủy sản, sản phẩm thủy sản khai thác nhập khẩu từ các tàu công ten nơ vào Việt Nam có hoặc không vi phạm quy định về khai thác bất hợp pháp cho cơ quan có thẩm quyền của Hải quan, cơ quan quản lý cảng biển, chủ hàng có liên quan theo mẫu quy định.
Bước 4. Thành lập đoàn kiểm tra: Trường hợp có dấu hiệu lô hàng thuỷ sản nhập khẩu được khai thác, chuyển tải bất hợp pháp, không báo cáo, không theo quy định theo thông tin, hồ sơ khai báo khi nhập khẩu, Cục Thuỷ sản và Kiểm ngư thông báo tới cho cơ quan có thẩm quyền của Hải quan, cơ quan quản lý cảng biển, chủ hàng và cơ quan có liên quan để thành lập đoàn kiểm tra thực tế sản phẩm thuỷ sản trong công ten nơ.
Bước 5: Kiểm tra thực tế: Nếu có dấu hiệu vi phạm khai thác IUU thì sẽ thành lập đoàn kiểm tra thực tế sản phẩm thuỷ sản trong công ten nơ, kiểm tra đánh giá về loài khai thác và khối lượng ước tính sau khi mở công ten nơ kiểm tra. Trong trường hợp không xác định được thành phần loài thì tổ chức lấy mẫu để kiểm tra.
Bước 6. Lập biên bản kiểm tra theo mẫu quy định nếu có dấu hiệu vi phạm khai thác IUU. Kết quả kiểm tra thực tế đạt yêu cầu, Cục Thủy sản và Kiểm ngư thông báo chủ hàng, cơ quan Hải quan để tiến hành thủ tục thông quan lô hàng nhập khẩu theo quy định.
Cơ quan chức năng sẽ không thông quan lô hàng khi xác định thuộc một trong các trường hợp: Thủy sản, sản phẩm thủy sản được khai thác, vận chuyển, chuyển tải bằng tàu không có giấy phép hoặc giấy phép không hợp lệ hoặc không có giá trị theo quy định của quốc gia mà tàu đó mang cờ hoặc của quốc gia ven biển có thẩm quyền; Thủy sản, sản phẩm thủy sản được khai thác, vận chuyển, chuyển tải bằng tàu không có giấy phép hoặc giấy phép không hợp lệ hoặc không có giá trị trong vùng nước thẩm quyền của tổ chức quản lý nghề cá khu vực; Có chứng cứ thủy sản, sản phẩm thủy sản trên tàu được khai thác vượt quá hạn ngạch cho phép của quốc gia ven biển có thẩm quyền hoặc của tổ chức quản lý nghề cá khu vực.
Đồng thời, có chứng cứ thủy sản, sản phẩm thủy sản trên tàu được khai thác trái với quy định của quốc gia ven biển có thẩm quyền hoặc trái với quy định về biện pháp quản lý và bảo tồn trong vùng nước thẩm quyền của tổ chức quản lý nghề cá khu vực hoặc có chứng cứ xác định tàu thực hiện hoặc hỗ trợ khai thác thủy sản bất hợp pháp theo quy định; Thủy sản, sản phẩm thủy sản được khai thác bằng tàu nằm trong danh sách IUU của quốc gia mà tàu đó mang cờ hoặc của quốc gia ven biển có thẩm quyền hoặc của tổ chức quản lý nghề cá khu vực cũng sẽ không được thông quan.
Bước 7. Tổng hợp kết quả kiểm tra thực tế tàu và lưu hồ sơ chuyến kiểm tra theo quy định.
Ngoài 07 bước trên, riêng đối với trường hợp có yêu cầu của quốc gia treo cờ, quốc gia ven biển, các tổ chức quản lý nghề cá khu vực và các tổ chức quốc tế liên quan về việc thủy sản, sản phẩm thủy sản được chuyên chở bằng tàu công ten nơ có nguồn gốc từ khai thác IUU thì khi hàng chưa vào cảng Cục Thủy sản và Kiểm ngư phối hợp với các cơ quan liên quan không cho bốc dỡ hàng; Khi hàng đã xuống cảng và đang chịu sự giám sát hải quan Cục Thủy sản và Kiểm ngư phối hợp với các cơ quan liên quan thông báo cho tổ chức, cá nhân nhập khẩu biết xử lý theo quy định và buộc tái xuất lô hàng; Còn hàng đã thông quan thực hiện theo quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực thủy sản.
Đối với trường hợp nhận được thông tin của quốc gia treo cờ, quốc gia ven biển, các tổ chức quản lý nghề cá khu vực, các tổ chức quốc tế về việc lô hàng thủy sản, sản phẩm thủy sản có dấu hiệu vi phạm hoặc qua kiểm tra thông tin thu nhận được xét thấy có dấu hiệu vi phạm về khai thác IUU thì trường hợp hàng chưa vào cảng hoặc vào cảng nhưng chưa thông quan thì Cục Thủy sản và Kiểm ngư sẽ phối hợp với các cơ quan liên quan tổ chức thanh tra, kiểm tra và thực hiện theo Bước 4 đến Bước 7 tại quy trình này. Nếu không phát hiện vi phạm, gửi kết quả kiểm tra cho chủ hàng để hoàn thiện thủ tục thông quan, còn nếu phát hiện vi phạm buộc tái xuất lô hàng và xử lý theo quy định.
Trường hợp hàng đã thông quan, Cục Thủy sản và Kiểm ngư phối hợp với các cơ quan liên quan tổ chức thanh tra, kiểm tra theo quy định, nếu phát hiện vi phạm, thực hiện xử lý theo quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực thủy sản.
Ngoài ra, tổ chức phân loại, cân, đối chiếu sản lượng thủy sản, sản phẩm thủy sản khai báo nhập khẩu; nếu có chênh lệch so với khai báo ban đầu thì phải báo cáo lại trong vòng 7 ngày cho cơ quan có thẩm quyền của Việt Nam qua email: vietnamcongtenno@mae.gov.vn.
Thanh Thủy