Đặc sản tiến vua sấy khô, bơm hơi suốt 4 tiếng, đắt đỏ gần 10 triệu đồng/kg

Tại vùng biển Quan Lạn (Quảng Ninh), có một loại hải sản được người dân ví như vàng trắng bởi giá trị kinh tế cao và quá trình khai thác, chế biến công phu. Đặc sản ấy có tên là sá sùng, từng được dùng để tiến vua.

Sá sùng tại Quan Lạn chủ yếu được khai thác tự nhiên. Theo anh Hoàng Quốc Việt (người làm du lịch tại đảo Quan Lạn), việc tìm và bắt sá sùng phụ thuộc gần như hoàn toàn vào thủy triều.

Khi thủy triều rút, những bãi cát rộng lộ ra. Người dân sẽ tranh thủ thời điểm nước vừa rút, bãi cát còn ẩm và tơi xốp để đào sá sùng. Khi đó, sá sùng thường nằm gần mặt cát, dễ phát hiện và khai thác hơn.

Nếu để lâu, nắng lên làm cát khô, sá sùng sẽ chui xuống dưới, có khi sâu tới 1m, khiến việc tìm kiếm trở nên khó khăn.

Không chỉ phụ thuộc vào thời điểm, việc nhận biết “tổ” sá sùng cũng đòi hỏi kinh nghiệm. Trên bãi cát có nhiều loài sinh vật, mỗi loài để lại dấu vết khác nhau. Người dân phải phân biệt được đâu là “tổ” của sá sùng, đâu là nơi ẩn náu của dã tràng hay các loài khác.

Đáng chú ý, theo kinh nghiệm của người địa phương, phụ nữ thường đào sá sùng giỏi hơn. “Công việc này cần sự khéo léo, uyển chuyển vì sá sùng di chuyển rất nhanh”, anh Việt nói.

Sau khi được khai thác từ bãi cát, sá sùng phải trải qua công đoạn sơ chế công phu. Người dân thường dùng đũa hoặc vật nhọn để làm sạch phần cát và tạp chất bên trong thân sá sùng rồi phân loại theo kích cỡ, từ loại lớn, trung bình đến nhỏ.

Tiếp đến, sá sùng được sàng rửa nhiều lần nhằm loại bỏ hoàn toàn cát. Khi ngâm trong nước ngọt, sá sùng sẽ tự duỗi thẳng, giúp việc làm sạch và chế biến thuận lợi hơn.

Một bước quan trọng là chần sá sùng trong nước nóng ở nhiệt độ khoảng 80-90 độ C. Người làm phải kiểm soát nhiệt độ cẩn thận, tránh để nước sôi 100 độ C vì sẽ làm chín sá sùng, dẫn tới mất đi độ giòn và vị ngọt đặc trưng. Sau khoảng gần một phút, sá sùng chuyển sang màu trắng hồng nhẹ sẽ được vớt ra để ráo.

Công đoạn tiếp theo là xếp sá sùng lên giá trước khi đưa vào sấy. Theo những người có kinh nghiệm lâu năm, việc sấy bằng than củi giúp giữ được hương vị tự nhiên, độ ngọt và giòn của sá sùng. Nếu phơi trực tiếp dưới nắng, thành phẩm dễ mất màu và giảm độ ngon.

Trong quá trình sấy kéo dài khoảng 4 giờ, người làm còn phải liên tục “bơm hơi” để sá sùng căng đều, hình dáng đẹp mắt. Nhờ quy trình chế biến cầu kỳ này, sá sùng khô không chỉ có chất lượng cao mà còn đạt giá trị thẩm mỹ, trở thành đặc sản được nhiều thực khách săn tìm.

Theo anh Việt, sá sùng tươi tại Quan Lạn dao động khoảng 500.000-600.000 đồng/kg, tùy kích thước và chất lượng.

Sá sùng khô – sản phẩm sau khi trải qua quá trình sơ chế và phơi sấy công phu – có giá khá cao. Tùy loại, giá sá sùng khô có thể 2-3 triệu đồng/kg, loại cao cấp lên tới 4-5 triệu đồng/kg, thậm chí có loại đặc biệt đạt mức gần 10 triệu đồng/kg.

“Sự chênh lệch giá đến từ nhiều yếu tố như khu vực khai thác (bãi trước, bãi sau), độ dày, độ dài và độ ngọt của sá sùng. Mỗi bãi cát có điều kiện phù du khác nhau nên chất lượng sá sùng cũng khác nhau”, anh Việt cho biết.

Trong ẩm thực, sá sùng được xem là nguyên liệu tinh túy, thường dùng để nấu nước dùng phở, nấu canh hoặc rang khô. Đặc biệt, tại Quan Lạn, sá sùng tươi thường được nấu cháo để bồi bổ sức khỏe, nhất là cho người ốm.

Không chỉ có giá trị dinh dưỡng cao, sá sùng còn mang ý nghĩa văn hóa khi từng là sản vật tiến vua. Ngày nay, đặc sản này trở thành điểm nhấn ẩm thực thu hút du khách khi đến Quan Lạn.

Nhiều du khách sẵn sàng chi tiền triệu để thưởng thức hoặc mua sá sùng về làm quà. Tuy nhiên, do sản lượng hạn chế và phụ thuộc tự nhiên, không phải lúc nào du khách cũng có thể dễ dàng tìm mua.