Những chai nước mắm thú vị
Xem phần 1: Các đại siêu thị mất dần sức hút
Thông tin ghi trên bao bì và cách thiết kế nhãn hiệu và nhãn hàng hóa trên những chai nước mắm cung cấp rất nhiều thông tin thú vị về chất lượng sản phẩm và sự nhận diện thương hiệu của các nhà sản xuất.
Bao nhiêu hội viên VATFI bán hàng tại Hà Nội?
Dựa trên số liệu khảo sát cá nhân tại các siêu thị, trung tâm thương mại, cửa hàng tiện dụng, cửa hàng tạp hóa trên địa bàn Tp. Hà Nội, người viết ghi nhận sự có mặt của 18 thương hiệu thuộc về hội viên Hiệp hội Nước mắm truyền thống Việt Nam (VATFI). Đó là: Cty TNHH KTHS CBNM Thanh Hà, HTX Thủy sản Tâm Đức, Cty TNHH Trung Thành, Cty TNHH SX & KD NM Hưng Thịnh Phú Quốc, Cty TNHH Thủy sản Nguyễn Nghiêm, Cty TNHH SX-TM-DV Bảy Hồng Hạnh, Cty CP TS 584 Nha Trang, Cty TNHH Nước mắm Cana, Cty CP TM Khải Hoàn, Cty CP NM Cái Rồng Vân Đồn, Cty TNHH TP&TMDV Lê Gia, Cty TNHH SX và KD NM Thanh Quốc, Cty CP CB và DV TS Cát Hải, Cty CP CB Thủy sản và DV Cửa Hội, Cty TNHH Hưng Thành, Cty TNHH CB TP Hạnh Phúc, Cty TNHH Quốc Vị và Cty TNHH Seagull.
Những loại nước mắm đắt tiền nhất
Một số loại nước mắm được sản xuất với số lượng có hạn, không bán rộng rãi trên thị trường mà chỉ bán cho một vài người thân quen có đặt hàng trước, được đóng chai bình thường, thậm chí không in nhãn và giá có thể lên tới 500 nghìn đồng/lít. Những loại nước mắm này được sản xuất đặc biệt từ nguồn cá cơm tươi tốt hiếm có, đảm bảo quy trình sản xuất nghiêm ngặt (thậm chí do chính chủ hàm hộ tự tay ủ chượp và theo dõi quá trình lên men), thời gian hạ thổ từ 2 năm trở lên. Trong khuôn khổ bài viết này chỉ đề cập đến những loại nước mắm được bán phổ biến tại các hệ thống siêu thị trong cả nước.
Cao giá nhất hiện nay được ghi nhận theo giá bán tại siêu thị là Nước mắm rin nguyên chất Phan Thiết 41o đạm, đóng chai gốm 500 ml đựng trong hộp giấy đẹp của Cty TNHH Seagull, hội viên của VATFI, có địa chỉ tại: 360 Nguyễn Thông, Phú Hài, Phan Thiết, tỉnh Bình Thuận. Giá bán của loại nước mắm này tại Trung tâm thương mại Lotte là 275.000 đồng, riêng chai thủy tinh 60 ml loại 40o đạm cũng có giá 25.000 đồng (ảnh trên).
Đứng thứ hai với giá 208.500 đồng là Nước mắm nhĩ nguyên chất 40o đạm đóng chai 500 ml của HTX Thủy sản Tâm Đức, hội viên khác của VATFI, có trụ sở tại 38 Thắng Lợi, P. Quỳnh Lôi, Q. HBT, Tp. Hà Nội. Nếu loại nước mắm này cũng được đóng trong bao bì ‘xịn xò’ như của nước mắm tĩn thì chắc chắn giá cả không thua kém nhiều đến như vậy. Doanh nghiệp này còn có loại nước mắm nhãn hiệu Sò điệp đỏ 55o đạm đóng chai 750 ml giá 219.000 đồng và nước mắm Siêu cốt cá nục 52o đạm đóng chai 750 ml giá 169.000 đồng (ảnh trên)
Nước mắm đóng trong túi PE
Doanh nghiệp tiên phong và duy nhất hiện nay đóng nước mắm vào túi PE là Cty TNHH KTHS CBNM Thanh Hà – một hội viên của VATFI. Trong bao bì in đẹp đẽ chứa 50 gói nước mắm, mỗi gói đựng 7 g nước mắm 40o đạm. Cách bao gói như vậy rất tiện lợi dành cho những người đi du lịch đã trót ‘nghiện’ thứ nước mắm truyền thống Phú Quốc thương hiệu Thanh Hà.
Nước mắm truyền thống phổ biến nhất
Thương hiệu nước mắm 584 Nha Trang của hội viên VATFI là Cty CP TS 584 Nha Trang có mặt ở hầu hết mọi điểm bán lẻ, từ các hệ thống siêu thị, trung tâm thương mại cho tới các cửa hàng tiện lợi, cửa hàng tạp hóa, trong khi các thương hiệu khác có thể chỉ xuất hiện ở trong siêu thị hoặc cùng lắm là hệ thống cửa hàng tiện lợi. Người viết bài đã từng ghé qua vài cửa hàng tạp hóa ở một xã của huyện Bình Lục, tỉnh Hà Nam và thực sự ấn tượng khi thấy song hành cùng với loại nước chấm pha chế rẻ tiền thì có mấy chai nước mắm nhĩ cá cơm loại 30o đạm của thương hiệu này (xem ảnh).
Khi được hỏi: tại sao không nhập loại nước mắm truyền thống của các địa phương lân cận về bán cho tiện mà phải mua loại nước mắm ở mãi tận Nha Trang, bà chủ cho biết: người dân ở đây thích các loại nước mắm truyền thống nhẹ mùi của miền Trung, mặc dù không nhiều người mua vì giá cả cao hơn nước mắm pha chế. Hơn nữa cũng do đại lý mang đến chứ không phải đi đâu xa cả.
Tuy không có số liệu về sản lượng bán ra của thương hiệu này nhưng căn cứ vào độ bao phủ thị trường, kể cả ở những địa phương có nghề sản xuất nước mắm truyền thống, người viết có thể mạo muội khẳng định đây là sản phẩm nước mắm truyền thống được cả nhà giàu lẫn bình dân biết đến rộng rãi nhất ở trong nước (?).
Nhãn nước mắm khó đọc nhất
Có lẽ loại nhãn này được in ấn khá công phu, chữ nhũ trắng và nhũ vàng trên nền nâu đỏ và lại còn được cán PE bóng loáng. Nếu cầm chai nước mắm này trên tay mà đọc dưới ánh đèn điện, đặc biệt là ánh sáng trắng cường độ mạnh hơn bình thường một chút thì bạn sẽ phải rất khổ sở nghiêng thân người và vẹo cổ để lựa góc nhìn ngõ hầu đọc được những dòng chữ in khá nhỏ bóng loáng.
Thật đáng tiếc cho một sản phẩm nước mắm cao đạm nhất (35o đạm) và đắt tiền nhất, tức là thuộc loại ‘đỉnh của chóp’ của doanh nghiệp này được bán tại những siêu thị như Go!, AEON và Lotte. Những người cao tuổi có thị lực kém chắc chắn sẽ rất khó khăn trong việc tìm kiếm thông tin về chất lượng sản phẩm trên loại nhãn được in ấn như thế này.
Trong khi phần lớn nhà sản xuất thường có cách ghi nhãn thống nhất về chất lượng trên sản phẩm, ví dụ về hàm lượng đạm là (o) đạm, độ đạm, hàm lượng Nitơ tổng,… thì có những nhà sản xuất lại chọn cách ghi theo hàm lượng protein/khẩu phần và chỉ trên một số sản phẩm của mình. Ví dụ ‘62,5 g protein/lít’ – con số rất ấn tượng so với việc ghi ‘10 độ đạm’ hay ‘hàm lượng Nitơ tổng: 10 g N/l’. Một số chai nước mắm khác còn ghi ‘Nitơ tổng 0,12 g/khẩu phần 6 ml’, ‘Hàm lượng protein 188g/l’, ‘Protein 3,39 g/15 ml’, ‘Protein 37,5-81,25 g/l’,…
Ngoài ra, rất nhiều nhãn mác trông khá rối mắt, đưa quá nhiều thông tin về sản phẩm lên nhãn chính, trong khi đó những thông tin quan trọng về độ đạm tổng số và dung tích thực thì lại được in ở những vị trí khó tìm…
Nhà sản xuất chu đáo nhất
Danh hiệu này gọi tên nhà sản xuất nước mắm do người viết bài nhìn thấy trên nhãn hàng ghi rất rõ ràng thông tin về sản phẩm, cảnh báo về sự biến đổi màu sắc sản phẩm, khuyến cáo về việc sử dụng sản phẩm.
Đầu tiên là ‘Chú ý: Hiện tượng sẫm màu và kết tinh muối và tự nhiên, không ảnh hưởng đến chất lượng sản phẩm’, sau đến Hướng dẫn sử dụng, Hướng dẫn bảo quản, Thành phần chính, Thành phần phụ (các chất điều vị, chất tạo ngọt tổng hợp, chất bảo quản, chất tạo độ axit,…), Chỉ tiêu chất lượng ‘Protein 37,5-81,25 g/l’.
Đặc biệt, nhà sản xuất này cẩn thận, chu đáo với sức khỏe của người sử dụng đến mức ghi rõ ‘CHÚ Ý: Không dùng cho người mẫn cảm với các thành phần của sản phẩm’ và ‘HSD: Sử dụng tốt nhất trong vòng 18 tháng kể từ ngày sản xuất’.
Hãy giúp tôi nhận biết nước mắm truyền thống!
Trong quá trình đi tìm hiểu trong các siêu thị bán những sản phẩm gì và ghi nhãn thế nào, người viết bài đã có dịp trò chuyện với những khách hàng đang tìm mua nước mắm. Với những người trẻ 25-40 tuổi, do rất quan tâm đến những vấn đề liên quan đến sức khỏe và thường xuyên được cập nhật thông tin về ATTP nên họ biết rất rõ là nước mắm truyền thống là sản phẩm được sản xuất theo những phương pháp thủ công gia truyền nên rất tốt cho sức khỏe và khác với loại nước mắm pha chế chứa các loại hóa chất bảo quản, tạo mùi, tạo vị, tạo độ sánh… Và cho dù đây là những chất được phép sử dụng trong chế biến thực phẩm nhưng họ vẫn không thích đưa những chất đó vào cơ thể mình hoặc tìm cách giảm thiểu đưa chúng vào cơ thể mình bằng cách lựa chọn sử dụng những sản phẩm sản xuất tự nhiên hoặc hữu cơ.
Phần lớn những người cao tuổi ít có kiến thức về công nghệ thông tin nên ít tiếp cận thông tin về ATTP (cũng có thể họ ít quan tâm đến vấn đề đó) nên họ chủ yếu mua theo thói quen do bị ảnh hưởng bởi các chiến dịch truyền thông trước đây trên tivi. Tuy nhiên, sau khi được cung cấp thông tin ngắn gọn về cách thức sản xuất nước mắm thủ công họ sẵn sàng đổi sang dùng sản phẩm truyền thống thấp đạm có giá rẻ còn hơn là chọn mua nước mắm pha chế.
Ông Nguyễn Thanh Phụng, GĐ Công ty TNHH sản xuất nước mắm Thuận Hưng, cho rằng, việc ghi nhãn hiện nay về độ đạm trong nước mắm dễ làm người tiêu dùng nhầm lẫn. Trước đây phân loại rất rõ ràng như loại 1, loại 2, loại cao cấp, loại đặc biệt và loại thượng hạng. Việc sử dụng phụ gia để điều chỉnh hương vị là cần thiết nhưng giá trị thật của nước mắm luôn thể hiện ở độ đạm trong sản phẩm. Và việc xây dựng tiêu chuẩn cho sản phẩm nước mắm phải hướng đến việc ghi nhãn thống nhất về độ đạm (nitơ toàn phần) theo đơn vị gN/lit hoặc oN và ghi ở vị trí để người tiêu dùng dễ nhìn thấy.
