Chính phủ vừa ban hành nghị quyết số 66.13 và nghị định số 46 nhằm thay thế, sửa đổi, bổ sung các quy định hướng dẫn Luật An toàn thực phẩm và quy định về công bố, đăng ký sản phẩm thực phẩm hướng tới siết chặt quản lý thực phẩm.
Chiều 2-2, Bộ Y tế chủ trì cùng Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Bộ Công Thương tổ chức hội nghị phổ biến, hướng dẫn thực hiện hai nghị quyết, nghị định này.
Quy định mới sau hàng loạt vi phạm an toàn thực phẩm
Chia sẻ tại hội nghị, Thứ trưởng Bộ Y tế Đỗ Xuân Tuyên cho hay Luật an toàn thực phẩm được Quốc hội thông qua từ năm 2010 và đến nay đã trải qua 15 năm triển khai.
Trong quá trình thực hiện, nhiều quy định không còn phù hợp với thực tiễn phát triển, thông lệ quốc tế cũng như yêu cầu quản lý trong bối cảnh mới. Từ kết quả tổng kết 12 năm thi hành luật, Bộ Y tế đã báo cáo Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ về sự cần thiết sửa đổi Luật an toàn thực phẩm.
Dự kiến dự án luật sẽ được trình Quốc hội khóa XVI tại kỳ họp đầu tiên (tháng 4-2026), sau khi hoàn tất đánh giá tác động và tổng kết đầy đủ 15 năm thực hiện.
“Tuy nhiên, để xử lý những bất cập trước mắt trong thời gian chờ sửa luật, Chính phủ đã cho phép sửa đổi, bổ sung một số điều của nghị định 15.
Trên cơ sở đó, Chính phủ đã ban hành nghị quyết 66.13 và nghị định 46 với sự phối hợp của Bộ Y tế, Bộ Công Thương và Bộ Nông nghiệp và Môi trường – ba cơ quan được giao trách nhiệm quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm”, ông Tuyên cho hay.
Ông Chu Quốc Thịnh, quyền Cục trưởng Cục an toàn thực phẩm (Bộ Y tế), cũng cho hay thời gian qua nhiều doanh nghiệp đã lợi dụng những bất cập trong nghị định 15 để sản xuất, kinh doanh thực phẩm giả, sữa giả, thực hiện các các hành vi quảng cáo vượt quá bản chất, công dụng của sản phẩm.
Nghị quyết, nghị định mới được xây dựng theo hướng tăng cường quản lý, bảo đảm kiểm soát toàn diện, cả về tiêu chuẩn an toàn và tiêu chuẩn chất lượng.
Quy định mới hiện đã bổ sung thêm các nội dung siết chặt quản lý từ khâu sản xuất đến khi sản phẩm được lưu thông trên thị trường, kết hợp tăng cường cả “tiền kiểm” và “hậu kiểm”.
Kiểm soát chặt từ khâu sản xuất đến ra thị trường
Nghị quyết, nghị định mới quy định rõ điều kiện đối với các cơ sở sản xuất nhóm sản phẩm có nguy cơ cao như thực phẩm bảo vệ sức khỏe, thực phẩm dinh dưỡng y học, thực phẩm dùng cho chế độ ăn đặc biệt, sản phẩm dinh dưỡng cho trẻ dưới 36 tháng tuổi.
Theo quy định mới, các cơ sở này bắt buộc phải áp dụng HACCP, ISO 22000, GMP, FSSC 22000 hoặc các hệ thống quản lý an toàn thực phẩm tương đương.
Đặc biệt, cơ sở sản xuất phải đứng tên công bố sản phẩm, thay vì để doanh nghiệp thương mại đứng tên như trước.”Quy định này để tránh trường hợp các công ty thương mại lợi dụng, khi không có mối quan hệ ràng buộc rõ ràng với nhà sản xuất để đứng tên công bố đăng ký sản phẩm, tự công bố, công bố tiêu chuẩn hợp quy.
Hay chỉ sản xuất một lô hàng, sau đó ngừng hoạt động kinh doanh mà vẫn tiến hành quảng cáo, phóng đại bản chất, công dụng sản phẩm khi đưa các lô sản phẩm khác ra ngoài thị trường. Nghị quyết quy định cơ sở sản xuất phải đứng tên công bố sản phẩm, công bố tiêu chuẩn chất lượng áp dụng, công bố hợp quy.
Theo đó, tổ chức, cá nhân được quyền sản xuất kinh doanh sản phẩm và chịu trách nhiệm hoàn toàn về tính pháp lý của hồ sơ và chất lượng, an toàn của sản phẩm công bố”, ông Thịnh nêu rõ.
Một điểm thay đổi quan trọng của quy định mới là tăng cường kiểm soát thực phẩm trước khi đưa ra lưu thông, đặc biệt đối với cơ chế công bố sản phẩm. Đây là khâu từng bị doanh nghiệp lợi dụng trong thời gian qua.
Theo quy định mới, thay vì cơ chế “tự công bố” như trước, nhiều nhóm sản phẩm buộc phải thực hiện công bố tiêu chuẩn áp dụng.
“So với trước đây, hồ sơ đăng ký bản công bố sản phẩm được quy định chặt chẽ hơn, không chỉ dừng ở thành phần và chỉ tiêu an toàn, chất lượng mà còn bao gồm quy trình sản xuất, vật liệu bao bì tiếp xúc trực tiếp với thực phẩm cũng như tính năng, công dụng của sản phẩm ngay từ giai đoạn nghiên cứu, phát triển.
Việc siết chặt này nhằm ngăn ngừa tình trạng thực phẩm giả, đặc biệt là nhóm thực phẩm chức năng, vốn có đặc tính kỹ thuật phức tạp, dễ bị lợi dụng để gian lận”, ông Thịnh thông tin.
Nhiều điểm mới về “hậu kiểm”
Về công tác “hậu kiểm”, đại diện Cục an toàn thực phẩm cho hay Luật an toàn thực phẩm chưa quy định rõ ràng về “hậu kiểm”, khiến công tác giám sát sản phẩm sau khi lưu thông trên thị trường chưa đồng bộ, thiếu tính hệ thống.
“Vì vậy các khái niệm, nội dung hậu kiểm sẽ được quy định cụ thể trong Luật an toàn thực phẩm sửa đổi và trên cơ sở tham khảo mô hình hậu kiểm của Cơ quan Quản lý dược phẩm, thực phẩm Hoa Kỳ (FDA). Nghị định mới đã thiết lập khung hậu kiểm rõ ràng nhằm tăng cường giám sát, bảo đảm các sản phẩm lưu thông trên thị trường đáp ứng yêu cầu về chất lượng và an toàn.
Cụ thể, công tác hậu kiểm được thực hiện thông qua hai hình thức: kiểm tra theo kế hoạch và kiểm tra đột xuất”, ông Thịnh cho hay.
Đối với kiểm tra theo kế hoạch, các cơ quan quản lý nhà nước có trách nhiệm xây dựng, ban hành kế hoạch kiểm tra hằng năm, trong đó xác định rõ nội dung, đối tượng và tần suất kiểm tra, tổ chức triển khai thực hiện trên thực tế.
Bên cạnh đó, kiểm tra đột xuất sẽ được tiến hành khi có dấu hiệu vi phạm, khi phát sinh sự cố an toàn thực phẩm hoặc theo yêu cầu của cơ quan có thẩm quyền.
Dương Liễu
Báo Tuổi trẻ