Nghề sản xuất nước mắm ở Phú Quốc đã trải qua hơn 200 năm thăng trầm lịch sử. Thời kỳ bắt đầu phát triển mạnh mẽ và hưng thịnh là từ năm 1945 đến nay. Đó là một quá trình tìm tòi, học hỏi, không ngừng cải tiến kỹ thuật từ thô sơ đến hiện đại, từ chất lượng thấp đến chất lượng cao, kết hợp với truyền thống “Cha truyền con nối” đã tích luỹ được ngày càng nhiều kinh nghiệm quý báu cho nghề sản xuất nước mắm tại đảo ngọc Phú Quốc.
Nguyên liệu chính để làm nước mắm là cá cơm tươi, được đánh bắt ngay tại ngư trường của đảo và được ủ chượp với muối biển tự nhiên của vùng Bà Rịa-Vũng Tàu, để lắng trong qua nhiều tháng. Cứ thế, nước mắm đã trải qua một quy trình chế biến đặc biệt như vậy sẽ tạo ra hương vị đậm đà, mặn mà mà không có sự pha trộn hoá chất.
Sự tồn tại và phát triển của nghề làm nước mắm truyền thống Việt Nam là minh chứng lòng yêu nước, yêu truyền thống, yêu văn hóa Việt. Hiệp hội Nước mắm truyền thống Việt Nam ra đời để kết nối sự gắn bó tương trợ nhau giữa cộng đồng những người sản xuất kinh doanh nước mắm và cũng thể hiện ý chí thiết tha phải gia tăng sự hiện diện của nước mắm truyền thống Việt Nam trên bàn ăn của các gia đình Việt, đồng thời thúc đẩy vinh danh thương hiệu quốc gia Việt Nam trên thị trường thế giới.
Việc thành lập Hiệp hội Nước mắm truyền thống Việt Nam là một cột mốc hết sức quan trọng trong việc bảo tồn giá trị văn hóa cũng như tạo ra sức mạnh mới cho các cá nhân, cơ sở, doanh nghiệp sản xuất nước mắm truyền thống trong bối cảnh hội nhập mới.
Trong thời gian gần đây, sản phẩm nước mắm Phú Quốc đang ngày càng được quảng bá khắp nơi nhằm giới thiệu đến bạn bè năm châu. Nước mắm Phú Quốc đã nhận được nhiều sự quan tâm hỗ trợ từ các cơ quan chức năng, tạo điều kiện để tiếp cận đến thị trường các quốc gia trong khu vực Đông Nam Á (Thái Lan, Lào, Campuchia). Gần đây nhất, nước mắm Phú Quốc đã tham gia Hội chợ Đặc sản vùng miền Việt Nam (Vietnam local specialty fair) tại Hà Nội từ ngày 20/11 – 24/11/2024. Qua các kênh kích cầu, sản phẩm của Hội Nước mắm Phú Quốc liên tục chiếm được niềm tin, được đông đảo khách hàng đón nhận. Nước mắm Phú Quốc đã có mặt ở nhiều quốc gia và rất được yêu thích nhờ vào chất lượng cao.
Để có kết quả như hôm nay, nước mắm Phú Quốc đã trải qua những thăng trầm theo dòng lịch sử và để lại nhiều dấu ấn quan trọng, mỗi dấu ấn là một điểm son tươi thắm.
– Ngày 19/01/1939, được sự cho phép của chính quyền thuộc địa, tại đình làng Dương Đông, “Nghiệp đoàn nước mắm của người bản xứ Phú Quốc” được thành lập. Tham gia hội nghị có 55 nghiệp chủ do ông Đinh Minh Thanh làm trưởng ban[1].
– Năm 2001, nước mắm Phú Quốc là sản phẩm đầu tiên được đăng bạ ở Việt Nam và được Cục Sở hữu công nghiệp công nhận tên gọi xuất xứ hàng hóa “Phú Quốc”[2].
– Đến năm 2006, nước mắm Phú Quốc được dự án MUTRAP hỗ trợ đăng bạ chỉ dẫn địa lý tại Châu Âu. Tháng 7/2013, Liên minh Châu Âu (EU) công nhận nước mắm Phú Quốc là sản phẩm đầu tiên của Việt Nam đạt chỉ dẫn địa lý. Đến dự có Phó thủ tướng Nguyễn Công Tạn và Đại sứ cộng hoà Pháp. Việc nước mắm Phú Quốc được cấp chứng nhận chỉ dẫn địa lý (Geographical indication) nhằm giúp bảo vệ thương hiệu và chất lượng của sản phẩm; điều này đồng nghĩa với việc chỉ có nước mắm được sản xuất tại Phú Quốc mới có thể mang tên gọi “Nước mắm Phú Quốc”.
– Ngày 27/10/2020, tại Hà Nội, Hiệp hội Nước mắm truyền thống Việt Nam tổ chức Đại hội thành lập và công bố quyết định cho phép thành lập Hội của Bộ Nội vụ[3] được ký ngày 03/9/2020.
– Ngày 27/5/2021, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch ban hành Quyết định số 1730/QĐ-BVHTTDL công nhận “Nghề thủ công truyền thống, Tri thức dân gian “Nghề làm nước mắm Phú Quốc”, tỉnh Kiên Giang” là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Đó là một sự ghi nhận rất trân quý, nước mắm Phú Quốc không chỉ là món gia vị nổi tiếng, mà còn là một phần văn hoá, một phần của lịch sử, bản sắc cộng đồng dân cư biển đảo bao đời nay, hàm chứa những giá trị tri thức dân gian của ngư dân vùng biển Phú Quốc…
Với sứ mệnh quan trọng trong việc cung cấp loại gia vị chất lượng cao cho người tiêu dùng, góp phần vào chuỗi giá trị nước mắm truyền thống Việt Nam, những người làm nghề nước mắm đang không ngừng học hỏi và phát triển để sản phẩm nước mắm Phú Quốc có được vị thế, uy tín vững vàng trong thương mại quốc tế; giúp ngư dân Việt Nam có thu nhập bền vững từ nguồn đánh bắt hải sản.
Cùng với sự phát triển của thời đại, nước mắm Phú Quốc không những sẽ xuất hiện trong gian bếp của người Việt Nam chúng ta mà còn xuất hiện trong các món ăn Âu, Mỹ, và đều nhận được các phản hồi rất tích cực về hương vị trong việc kết hợp chế biến các món ăn.
Sản phẩm nước mắm Phú Quốc đang và sẽ cùng đồng hành cùng đời sống của mọi người dân Việt, xứng danh với mỹ hiệu “Quốc hồn – Quốc túy” mà người tiêu dùng đã ban tặng. /.
Hà Tấn Tài
[1] Trích tư liệu lịch sử của “Nghiệp đoàn nước mắm Phú Quốc” cung cấp.
[2] Quyết định số 01/QĐ-ĐK ngày 01/6/2001 của Cục Sở hữu công nghiệp (Bộ Khoa học, Công nghệ và Môi trường).
[3] Quyết định số 609/QĐ-BNV ngày 03/9/2020 của Bộ Nội vụ về việc cho phép thành lập Hiệp hội Nước mắm Việt Nam.
