Khánh Hòa cấp bách gỡ ‘thẻ vàng’ IUU

Chiều 2/3, Đoàn công tác liên ngành do Thứ trưởng Bộ Công Thương Phan Thị Thắng dẫn đầu đã làm việc với UBND tỉnh Khánh Hòa về thực hiện nhiệm vụ chống khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU).

Báo cáo tại buổi làm việc, ông Nguyễn Trọng Chánh, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Khánh Hòa cho biết, hơn 8 năm kể từ khi EC đưa ra cảnh báo thẻ vàng, địa phương đã hành động quyết liệt với sự chỉ đạo sát sao từ Trung ương đến địa phương.

Tính đến ngày 26/2 vừa qua, toàn tỉnh đã hoàn thành đăng ký và cấp phép cho 100% tàu cá từ 6 mét trở lên, tương đương 5.120 chiếc, đồng thời cập nhật đầy đủ dữ liệu lên hệ thống VNFishbase. Đặc biệt, toàn bộ 1.484 tàu cá có chiều dài từ 15 mét trở lên đã được lắp đặt thiết bị giám sát hành trình VMS. Từ năm 2024 đến nay, tỉnh Khánh Hòa không ghi nhận trường hợp tàu cá nào vi phạm vùng biển nước ngoài.

Bên cạnh những kết quả về quản lý đội tàu, công tác truy xuất nguồn gốc thủy sản cũng đạt được nhiều bước tiến quan trọng. Trong năm 2025, sản lượng thủy sản bốc dỡ qua cảng đạt 41.156 tấn và tất cả tàu cá ra, vào cảng, sản lượng bốc dỡ thủy sản qua cảng được giám sát trên hệ thống eCDT.

Đối với lĩnh vực xuất xứ hàng hóa, từ tháng 8/2020 đến nay, đã có 25 doanh nghiệp trên địa bàn được cấp chứng nhận C/O mẫu EUR.1 cho mặt hàng hải sản xuất sang châu Âu.

Ông Nguyễn Phú Quốc, Phó Cục trưởng Cục Thủy sản và Kiểm ngư cho rằng, EC đang đặc biệt quan tâm đến tính xác thực của các lô hàng cá ngừ và cá kiếm. Do đó, ông lưu ý phía EC sẽ sử dụng phương pháp trừ lùi: Đối soát tổng sản lượng xuất khẩu của doanh nghiệp với sản lượng khai thác thực tế và nguồn nhập khẩu. Nếu con số không khớp hoặc vượt quá mức đầu vào hợp pháp, hồ sơ sẽ bị bác bỏ ngay lập tức.

Ông Quốc đề nghị các cảng cá (như Hòn Rớ) và doanh nghiệp phải rà soát lại toàn bộ hồ sơ từ ngày 1/1/2024, đặc biệt là các lô hàng cá kiếm. Cần chứng minh được tính logic: một con tàu cập cảng thì tỷ lệ cá kiếm chiếm bao nhiêu phần trăm trong tổng sản lượng, tránh để EC nghi ngờ về tính hợp pháp của nguồn nguyên liệu.

Bên cạnh đó, ông còn lưu ý tỉnh cần minh bạch lý do xóa đăng ký (tàu chìm, bán sang tỉnh khác hay phá hủy) bằng các phụ lục cụ thể. Đối với nhóm tàu không đủ điều kiện, chính quyền địa phương và biên phòng phải nắm chắc vị trí thực tế.

“EC có thể yêu cầu chụp ảnh xác minh vị trí bất kỳ con tàu nào đang nằm bờ ngay tại cuộc họp, chúng ta phải chuẩn bị sẵn sàng dữ liệu này”, ông Quốc nhấn mạnh.

Minh bạch hóa quy trình và nâng cao năng lực thực thi

Trước những vấn đề được nêu ra, ông Trịnh Minh Hoàng, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Khánh Hòa cho biết, tỉnh đã chủ động thành lập 3 tổ công tác để kiểm tra toàn bộ doanh nghiệp đang xuất khẩu thủy sản sang thị trường châu Âu. Qua kiểm tra bước đầu, chưa phát hiện sai phạm nào. Tuy nhiên, trước dự báo đoàn EC sẽ vào kiểm tra yêu cầu giải trình và mở rộng điều tra đối với các lô hàng cá kiếm của 3 doanh nghiệp cụ thể, ông Hoàng đề nghị Đoàn công tác liên ngành tiếp tục phối hợp, hỗ trợ tỉnh rà soát lại hồ sơ.

Sau khi nghe các ý kiến, Thứ trưởng Bộ Công thương Phan Thị Thắng yêu cầu các tổ công tác phải đánh giá tổng thể bức tranh sản lượng thủy sản của tỉnh Khánh Hòa. Cụ thể, cần làm rõ số liệu từ khâu đánh bắt, nhập bến cho đến tỷ lệ tiêu thụ nội địa và xuất khẩu. Phải chứng minh được sự minh bạch trong việc phân loại nguồn gốc nguyên liệu (từ tàu cá trong nước hay các nguồn nhập khẩu khác). Bên cạnh đó, cần rà soát hồ sơ qua các năm để chỉ ra những bước tiến bộ vượt bậc so với thời điểm trước. Những vấn đề trước đây chưa rõ ràng thì đến nay phải được minh chứng bằng các quy trình cụ thể, minh bạch hơn. Cũng như rà soát lại việc thực thi các quy chế về truy xuất nguồn gốc đã ban hành, đảm bảo sự thống nhất giữa số liệu tổng quát và hồ sơ chi tiết tại từng doanh nghiệp để phòng ngừa việc đoàn EC truy vấn lặp đi lặp lại.

Thứ trưởng lưu ý việc phân cấp quản lý xuống địa phương là rất tốt, nhưng cần chuẩn bị kỹ năng lực ứng phó cho cán bộ cơ sở (Chủ tịch xã, phường). Đoàn EC có thể hỏi bất kỳ ai về quy trình quản lý tàu cá trên địa bàn, do đó cán bộ cấp cơ sở phải nắm vững nghiệp vụ để trả lời một cách minh bạch.

Cũng theo Thứ trưởng, mục tiêu của Đoàn công tác không chỉ là đi tìm lỗi sai, mà quan trọng hơn là tư vấn cho tỉnh và doanh nghiệp các giải pháp, cách báo cáo rõ ràng và tìm ra “bài toán” chung để tháo gỡ khó khăn. Do đó, bà lưu ý các thành viên cần tiếp cận trực tiếp vào những bộ hồ sơ đã được tỉnh Khánh Hòa rà soát kỹ, tránh việc kiểm tra chồng chéo hoặc làm lại từ đầu các nội dung đã được xác nhận, gây lãng phí thời gian.