Đổi mới sáng tạo những gì?
(VATFI.org.vn) – “Khi hướng dẫn các khởi nghiệp, trăn trở lớn nhất của tôi là làm sao các bạn đổi mới mô hình kinh doanh vì khi bán hàng thì họ chỉ nghĩ đến sản phẩm, siêu thị hoặc chợ là hết, bây giờ khá hơn một chút là bán hàng online” – ông Trần Anh Tuấn đánh giá, tư duy sản phẩm rất nặng nề ở các khởi nghiệp và doanh nghiệp Việt Nam nói chung.
Xem phần 1: Câu hỏi muôn thuở: Tồn tại hay không tồn tại?
Đừng nghĩ nhiều quá đến việc bán hàng
Chuyên gia Trần Anh Tuấn nhận xét, nếu nói tới đổi mới sáng tạo thì phần lớn doanh nghiệp Việt Nam nghĩ ngay tới đổi mới sáng tạo sản phẩm, nhưng đó là cách tư duy không còn thức thời. Đổi mới sáng tạo là làm sao tăng trải nghiệm cho khách hàng ở cấp độ dịch vụ, kênh bán hàng, tăng độ nhận diện thương hiệu và tăng tương tác khách hàng – tức là phải làm sao để cho sản phẩm trở nên “lấp lánh hơn, hấp dẫn hơn” nhưng đồng thời phải đổi mới mô hình doanh thu, ứng dụng số để có thêm nguồn thu, cải tiến mạng lưới đối tác bằng cách sử dụng công nghệ số, thay đổi cấu trúc doanh nghiệp và thay đổi quy trình hoạt động.
Kết quả nghiên cứu về nguồn lực đổi mới sáng tạo cho thấy, các doanh nghiệp trên thế giới nói chung và Việt Nam nói riêng đang đầu tư rất nhiều vào việc chào hàng, trong khi đầu tư nguồn lực cho trải nghiệm khách hàng và cấu trúc doanh nghiệp chỉ ở mức độ tương đối. Tuy nhiên, tính về hiệu quả đầu tư thì đầu tư về mô hình kinh doanh, doanh thu lại mang lại lợi tức cao hơn so với các loại hình đầu tư khác. “Nếu doanh nghiệp có bộ phận đổi mới sáng tạo thì bộ phận đó phải thường xuyên xem xét 10 yếu tố này để giúp doanh nghiệp dần cải thiện mô hình kinh doanh, tạo ra sự khác biệt không chỉ về sản phẩm, thương hiệu, dịch vụ mà còn cải thiện tổ hợp nhiều yếu tố để giúp cho đối thủ không thể bắt chước được, tạo ra lợi thế cạnh tranh về lâu dài. Đây là tư duy đổi mới sáng tạo mới nhất hiện nay” – ông Tuấn nhận xét.
| “Đổi mới sáng tạo không phải là chúng ta đưa ra một ý tưởng mới mẻ về kỹ thuật mà quan trọng là ý tưởng đó phải đem lại thành công trên thị trường” – Trần Anh Tuấn. |
Hầu hết các khởi nghiệp chỉ tập trung vào sản phẩm và bán giá ngang với sản phẩm cùng loại mà không nghĩ rằng có rất nhiều yếu tố giúp tăng giá bán. Khi đưa ra thị trường một sản phẩm truyền thống và bán vào kênh truyền thống, tức là lại kinh doanh như ông bà chúng ta trước đây cả trăm năm, đó là lý do tại sao các khởi nghiệp thường gặp trục trặc. “Cà phê Nespresso bán giá 4 triệu đồng/kg trong khi cà phê Việt Nam chỉ 200 nghìn đồng/kg. Sự chênh lệch 20 lần không phải do thương hiệu nổi tiếng, cũng không hẳn do họ có dịch vụ tốt hơn. Bản chất của nó là sự khác biệt về mô hình kinh doanh” – ông Tuấn đưa ra ví dụ minh họa.
Cách thức đổi mới sáng tạo
Sử dụng ma trận đổi mới sáng tạo, chuyên gia Tuấn lý giải, đổi mới sáng tạo ở cấp độ thấp nhất là Gia tăng, tức là sự điều chỉnh nhẹ sản phẩm, như thêm chức năng, mùi vị, hương vị – những cải tiến nhỏ nhằm tăng mức độ thu hút trên thị trường – mức độ ứng dụng công nghệ ít và cũng ít có tác động đến thị trường. Đa số doanh nghiệp đang đổi mới sáng tạo ở mức độ này. Khá hơn một chút là các doanh nghiệp bắt đầu đưa ra những công nghệ mới để cải tiến chức năng của sản phẩm để có thể khẳng định vị thế của mình trên thị trường. Đổi mới sáng tạo đó gọi là đổi mới sáng tạo mang tính Duy trì vị thế của mình, nó mạnh hơn tác động Gia tăng vì nó tác động đến thị trường nhiều hơn, hút thị trường nhiều hơn vì nó tạo ra đổi mới về chức năng và hình thức gì đó.
Đổi mới sáng tạo mang tính gián đoạn là việc ứng dụng những công nghệ mới hoặc mô hình kinh doanh mới để tạo ra chủng loại sản phẩm mới hoàn toàn như mô hình của Uber và Grab là những công nghệ hoặc mô hình kinh doanh mang tính đột phá. Nếu kết hợp cả hai yếu tố sẽ tạo ra tình trạng gián đoạn, nghĩa là phá vỡ chuỗi cung ứng, chuỗi giá trị thông thường và doanh nghiệp đó có khả năng vươn lên dẫn đầu thị trường. Đổi mới sáng tạo Gián đoạn là đổi mới sáng tạo mà hiện nay chúng ta thấy nhiều ở các đơn vị về công nghệ là những con kỳ lân thì đi theo xu hướng này. Đổi mới này vừa tác động lớn đến thị trường vừa phù hợp với việc ứng dụng công nghệ cao hơn.
Đổi mới sáng tạo căn bản là do các nhà khoa học đưa ra công nghệ mới, tạo ra công nghệ chưa từng có trên thị trường, từ đó hình thành ra những thị trường mới hoàn toàn, nhưng tác động thị trường trước mắt thì không cao so với đổi mới gián đoạn. Đây thường là những công nghệ lõi như blockchain. Căn cứ vào ma trận đổi mới sáng tạo này mỗi doanh nghiệp sẽ nhìn xem mình đang ở cấp độ đổi mới sáng tạo như thế nào và làm thế nào để ứng dụng nhằm tạo ra sáng tạo đổi mới.
“Hy vọng, trong tương lai tất cả các doanh nghiệp đều hình thành bộ phận đổi mới sáng tạo hoặc cử nhân viên đi học các khóa đào tạo về đổi mới sáng tạo để từ đó tạo ra những thay đổi, giúp cho doanh nghiệp vượt qua khó khăn. Và lúc này là lúc chúng ta phải thay đổi, thích ứng nhanh và khi có ý tưởng mới cần phải đưa ra kiểm nghiệm ngay trên thị trường để điều chỉnh lại hoạt động sản xuất kinh doanh” – Ông Tuấn nói.
Đón xem phần 3: Lợi ích của đổi mới mô hình kinh doanh
