Chuyển đổi sinh kế cho ngư dân: [Bài 2] Loay hoay với ba nghìn lao động

Cấp thiết cơ cấu lại đội tàu

Theo báo cáo của Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Cà Mau, tính đến ngày 3/1/2026, toàn tỉnh có 528 tàu cá không đủ điều kiện tham gia khai thác thủy sản (quá hạn giấy phép, đăng kiểm), 1.586 tàu khai thác vùng ven bờ và 362 tàu hoạt động các nghề hạn chế phát triển, có tính xâm hại nguồn lợi thủy sản.

Đây là nhóm tàu có nguy cơ cao vi phạm quy định IUU, cần được quản lý chặt chẽ và có lộ trình chuyển đổi nghề, giải bản phù hợp. Đi kèm với đó là khoảng 3.000 lao động nghề cá trên địa bàn tỉnh Cà Mau cần chuyển đổi sinh kế.

Giống như nhiều địa phương khác, vài năm trở lại đây, cộng đồng ngư dân tỉnh Cà Mau đối mặt nhiều khó khăn đan xen như thu nhập suy giảm, áp lực nợ vay gia tăng, khả năng tiếp cận việc làm thay thế còn hạn chế. Nếu không kịp thời ban hành và triển khai hiệu quả các chính sách hỗ trợ, sẽ phát sinh nhiều hệ lụy nghiêm trọng: khó hoàn thành mục tiêu gỡ “thẻ vàng” của EC; nguy cơ bị áp dụng mức cảnh báo cao hơn, ảnh hưởng trực tiếp đến xuất khẩu thủy sản và uy tín quốc gia; gia tăng áp lực lên hệ sinh thái biển; đồng thời tiềm ẩn nguy cơ mất ổn định trật tự xã hội tại các địa bàn ven biển.

Yêu cầu cấp thiết là tỉnh phải cơ cấu lại đội tàu khai thác thủy sản theo hướng giảm cường lực, loại bỏ dần các phương tiện hoạt động kém hiệu quả, không phù hợp, gắn với bảo vệ và tái tạo nguồn lợi thủy sản. Đây cũng là nhiệm vụ trọng tâm trong bối cảnh cả hệ thống chính trị đang tập trung triển khai quyết liệt các giải pháp nhằm gỡ “thẻ vàng” của Ủy ban châu Âu (EC) đối với thủy sản Việt Nam.

Ông Lê Văn Sử, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Cà Mau, khẳng định: việc tăng cường quản lý đội tàu, từng bước loại bỏ các phương tiện không đủ điều kiện khai thác, bảo đảm tuân thủ nghiêm quy định pháp luật và các cam kết quốc tế về chống khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU) là yêu cầu tất yếu. Đồng thời, đây cũng là nền tảng quan trọng để tỉnh Cà Mau cơ cấu lại ngành khai thác thủy sản theo hướng bền vững, hiệu quả và phù hợp với định hướng phát triển trong giai đoạn tới.

“Nhận thức rõ tầm quan trọng của vấn đề này, tỉnh Cà Mau đã và đang triển khai nhiều đề án, chính sách nhằm hỗ trợ ngư dân chuyển đổi nghề khai thác thủy sản theo hướng bền vững. Mục tiêu xuyên suốt là giảm áp lực lên nguồn lợi tự nhiên, phòng chống khai thác IUU, đồng thời nâng cao thu nhập và ổn định đời sống cho bà con ngư dân”, ông Sử nhấn mạnh.

Cần khoảng 100 tỷ đồng hỗ trợ ngư dân 

Theo lộ trình, địa phương sẽ rà soát và cắt giảm 100% tàu khai thác các nghề cấm, nghề có tính hủy diệt nguồn lợi như cào bờ, xiệp, te, lú bát quái vào năm 2030. Đồng thời, giảm dần số lượng tàu hoạt động ở từng vùng biển, đưa tổng số tàu cá về ngưỡng cho phép theo quy hoạch. Song song với đó là bài toán hỗ trợ chuyển đổi nghề, giải quyết việc làm cho khoảng 3.000 lao động khi không còn tham gia đánh bắt.

UBND tỉnh Cà Mau xác định, ngư dân bị ảnh hưởng bởi quá trình sắp xếp, chuyển đổi sinh kế sẽ được hỗ trợ đào tạo nghề và chuyển đổi việc làm phù hợp. Các mô hình sinh kế thân thiện với môi trường như lưới ghẹ, bẫy ốc mực, câu kiều, lưới rê hỗn hợp được khuyến khích nhân rộng. Bên cạnh đó, tỉnh định hướng hỗ trợ ngư dân chuyển sang các lĩnh vực tiềm năng khác như nuôi trồng thủy sản (hàu, vẹm, cá bớp, mực lá thương phẩm), dịch vụ hậu cần nghề cá, dịch vụ cộng đồng, du lịch sinh thái, du lịch trải nghiệm nghề cá.

Hiện nay, Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Cà Mau đang xây dựng Đề án chuyển đổi nghề khai thác thủy sản gắn với bảo vệ nguồn lợi và đảm bảo sinh kế ngư dân đến năm 2030, định hướng đến năm 2045 làm cơ sở triển khai đồng bộ các giải pháp trong thời gian tới.

Dự kiến, tổng kinh phí thực hiện chuyển đổi một số nghề khai thác thủy sản ảnh hưởng đến nguồn lợi và môi trường sinh thái trên địa bàn tỉnh khoảng 100 tỷ đồng. Trong đó đào tạo, tập huấn 17,4 tỷ đồng; hỗ trợ mua sắm dụng cụ, phương tiện nghề mới 4,8 tỷ đồng; hỗ trợ cải hoán tàu cá 7,1 tỷ đồng và hỗ trợ giải bản tàu cá 70,7 tỷ đồng. Kinh phí được bảo đảm từ ngân sách Nhà nước theo đúng quy định và phân cấp ngân sách hiện hành. Tuy nhiên, đến nay đề án vẫn chưa được tỉnh Cà Mau thông qua, trong khi Chính phủ đang chỉ đạo quyết liệt nhằm quyết tâm gỡ thẻ vàng IUU.

Ngư dân trong tỉnh mong đề án sớm được thông qua để chính sách đi vào cuộc sống, để những ngư dân thuộc diện chuyển đổi sinh kế sớm tìm được hướng đi phù hợp với khả năng, nhu cầu và ổn định cuộc sống.

Tại Công điện số 03/CĐ-TTg ngày 13/1/ 2026 về việc tiếp tục tập trung thực hiện nhiệm vụ chống khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo, không theo quy định (IUU); Thủ tướng yêu cầu các Bộ, ngành chức năng kiểm tra việc triển khai chính sách chuyển đổi nghề tại địa phương; đánh giá đối tượng thụ hưởng, kết quả thực hiện và hiệu quả hỗ trợ sinh kế theo quy định.