Mặc dù chứng nhận Halal chủ yếu dành để xuất khẩu sang thị trường các quốc gia Hồi giáo, nhưng các hệ thống siêu thị lớn ở trong nước cũng đánh giá rất cao sản phẩm nước mắm truyền thống được gắn nhãn này.
Trên thị trường thế giới, sản phẩm gắn nhãn Halal – với ý nghĩa là ‘hợp pháp, được phép sử dụng’ – được khoảng 2 tỷ người theo đạo Hồi tin dùng vì đáp ứng yêu cầu tiêu dùng khắt khe của họ không chỉ liên quan đến những vấn đề về an toàn thực phẩm mà chủ yếu về những điều cấm kỵ theo luật Hồi giáo (Shariah). Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa là loại sản phẩm này chỉ dành riêng cho cộng đồng Hồi giáo mà cả những người ngoại đạo cũng rất ưa chuộng.
Có nhãn Halal được đánh giá cao hơn!
Nước mắm truyền thống của Việt Nam chủ yếu được tiêu dùng trong nước và xuất khẩu sang một số nước châu Á và những nơi có nhiều kiều bào sinh sống ở châu Âu, Mỹ, Nga… Ở Việt Nam cũng có cộng đồng nhỏ Hồi giáo sinh sống chủ yếu ở miền Nam. Với chính sách mở cửa của Đảng và Nhà nước, ngày càng có nhiều người Hồi giáo đến Việt Nam để du lịch, kinh doanh và sinh sống lâu dài. Và họ cũng là một nguồn lực quảng bá mạnh mẽ văn hóa ẩm thực của Việt Nam ra toàn cầu.
Ở trong nước, các tập đoàn thực phẩm lớn đang cạnh tranh rất mạnh với nhau về các sản phẩm thực phẩm chế biến sẵn có sử dụng nước mắm truyền thống làm gia vị. Hầu hết họ đều đã được cấp chứng nhận Halal và họ cũng cần các nhà cung cấp nguyên liệu cho họ phải có chứng nhận Halal để tạo thuận tiện cho việc đánh giá và kiểm soát tình trạng Halal của nguyên liệu. Điều đó thể hiện trách nhiệm của doanh nghiệp đối với người tiêu dùng nói chung và người tiêu dùng Hồi giáo nói riêng tại Việt Nam.
Tuy nhiên, trong cả nước mới chỉ có khoảng 1.000 doanh nghiệp có chứng nhận này, chủ yếu trong lĩnh vực chế biến thực phẩm. Văn phòng chứng nhận Halal (HCA) hiện đã cấp chứng nhận này cho 10 doanh nghiệp sản xuất nước mắm và 6 chế biến thực phẩm có sử dụng thành phần nguyên liệu là nước mắm. Đặc biệt, trong đó có Công ty CP Dịch vụ hàng không Tân Sơn Nhất – đơn vị chuyên cung cấp các suất ăn trên các chuyến bay trong nước và quốc tế.
Bà Nguyễn Thị Tịnh, giám đốc Công ty TNHH Sản xuất và Kinh doanh Nước mắm Thanh Quốc, cho biết, công ty làm chứng nhận Halal theo yêu cầu của khách hàng từ năm 2022. Tuy sản phẩm được bán rộng rãi tại nhiều siêu thị lớn nhưng người tiêu dùng nội địa chưa thực sự quan tâm nhiều đến sản phẩm có nhãn Halal.
Công ty TNHH Khai thác Hải sản, Chế biến Nước mắm Thanh Hà làm chứng nhận Halal từ năm 2004 để xây dựng Hệ thống đảm bảo chất lượng sản phẩm theo tiêu chuẩn Hồi giáo, nâng cao uy tín thương hiệu, đảm bảo an toàn vệ sinh thực phẩm và mở rộng cơ hội kinh doanh ở thị trường nội địa và quốc tế. Các sản phẩm nước mắm và thực phẩm chế biến của công ty đã được xuất khẩu sang thị trường châu Á, châu Âu và Úc. “Khi chào hàng vào các hệ thống siêu thị thì các sản phẩm có dán nhãn Halal được đánh giá cao hơn, giúp nâng cao uy tín và hình ảnh của doanh nghiệp” – bà Ong Thị Kim Ngân, giám đốc công ty, khẳng định.
Halal cho nước mắm có dễ không?
“Không như tiêu chuẩn HACCP và ISO 22.000 để kiểm soát chất lượng và an toàn thực phẩm theo yêu cầu của cơ quan chức năng, doanh nghiệp chỉ nên làm chứng nhận Halal khi thực sự cần thiết, tức là khi người mua yêu cầu sản phẩm phải có chứng chỉ Halal” – ông HJ. Mohamed Omar, Tổng giám đốc Văn phòng chứng nhận Halal (HCA), đưa ra lời khuyên.
Theo ông HJ. Mohamed Omar, quy trình sản xuất nước mắm truyền thống khá đơn giản với hai loại nguyên liệu chính là cá và muối đều mặc nhiên được công nhận là Halal. Tuy nhiên, việc sử dụng các loại chất phụ gia như chất điều vị, chất tạo độ sánh, chất tạo màu, chất tạo ngọt,… phải được minh bạch và đáp ứng tiêu chuẩn của Việt Nam về tỷ lệ, chất lượng và nguồn gốc xuất xứ, và đáp ứng yêu cầu không sử dụng chất cấm thì hoàn toàn có thể được cấp chứng nhận Halal.
Đặc biệt, có một vấn đề rất nhạy cảm trong ngành sản xuất nước mắm đó là việc sử dụng men thủy phân (enzyme) để thúc đẩy và rút ngắn thời gian phân giải các loại đạm trong thịt cá thành nước mắm trong quá trình ủ chượp. Đây là vấn đề đáng ngại nhất trong sản xuất nước mắm truyền thống vì điều đó trái với các quy định của tiêu chuẩn Halal. Khi kiểm tra quá trình ủ chượp, nếu phát hiện thời gian ủ chượp quá ngắn (5-6 tháng) so với các làm nước mắm truyền thống (8-12 tháng) thì khả năng cao là nhà sản xuất đã sử dụng enzyme thủy phân.
Bên cạnh đó, trong yêu cầu Halal quy định không được sử dụng lẫn lộn giữa dụng cụ dùng sản xuất sản phẩm Halal và dụng cụ dùng để sản xuất sản phẩm không Halal.
Lựa chọn đúng văn phòng cấp chứng nhận
“Khó khăn với chứng nhận Halal là sự giới hạn về thị trường xuất khẩu, cụ thể là chứng nhận Halal do Cộng đồng Hồi giáo Tp. HCM cấp thì xuất khẩu đi được tất cả các nước, trừ Malaysia và Singapore; chứng nhận Halal Jakim Malaysia do HCA cấp thì được xuất đi tất cả các thị trường, trừ Saudi Arabia và Thổ Nhĩ Kỳ” – bà Ông Thị Kim Ngân cho biết.
Thực tế, mỗi quốc gia Hồi giáo có một cơ quan xem xét việc công nhận tổ chức cấp chứng nhận Halal ở các quốc gia khác là tương đương về năng lực hoạt động. Nhưng giữa các cơ quan này của các nước Hồi giáo không có sự công nhận lẫn nhau. Điều đó nghĩa là hàng hóa do một tổ chức chứng nhận Halal chỉ có thể được xuất khẩu vào quốc gia này nhưng lại không thể thông quan ở quốc gia khác. Do vậy, nếu lựa chọn đúng văn phòng cấp chứng nhận Halal ở trong nước mà được nhiều cơ quan thẩm quyền của các nước theo đạo Hồi công nhận, doanh nghiệp sẽ tiết kiệm được nhiều chi phí đánh giá và duy trì chứng nhận. Do đó, doanh nghiệp cần tìm hiểu thông tin thật kỹ trước khi đưa ra quyết định lựa chọn văn phòng cấp chứng nhận Halal.
Bạn có thể đặt câu hỏi: Liệu doanh nghiệp đã đáp ứng những tiêu chuẩn như HACCP và ISO 22.000 thì có cần phải làm chứng nhận Halal không? Liệu tiêu chuẩn Halal có khắt khe hơn không? Thực tế, tiêu chuẩn Halal không khắt khe hơn mà phải nói chính xác là khác biệt. Ví dụ, các yêu cầu về an toàn thực phẩm trong HACCP hay ISO 22.000 thì Halal cũng có. Nếu doanh nghiệp đã có các chứng nhận trên rồi thì chuyên gia của HCA sẽ không cần xem xét hồ sơ nữa. Nhưng sự khác biệt ở đây là không được sử dụng chất cấm như cồn, nguyên liệu và phụ gia, hóa chất không phải là Halal và không có hồ sơ chứng minh tình trạng rõ ràng của Halal. Xuất phát điểm của tiêu chuẩn Halal là để phục vụ cho cộng đồng Hồi giáo nên tiêu chuẩn Halal là tiêu chuẩn mang hơi hướng tôn giáo. Nó cũng có yêu cầu về mặt kỹ thuật nhưng không rõ ràng như những yêu cầu về cấm kỵ trong Hồi giáo.
“Thông thường, khi một doanh nghiệp gọi điện đến văn phòng HCA thì câu hỏi đầu tiên mà chúng tôi hỏi là họ là xuất đi nước nào và ai yêu cầu. Hỏi như vậy để giúp họ nên làm theo chương trình nào, tiêu chuẩn nào để phù hợp với nước nhập khẩu và để giúp họ giảm thiểu chi phí” – ông HJ. Mohamed Omar cho biết.
Tại Việt Nam, hiện có hơn 20 tổ chức cấp chứng nhận Halal nhưng chỉ có 4 tổ chức đáp ứng được yêu cầu của cơ quan thẩm quyền nhiều quốc gia Hồi giáo. Trong đó, Văn phòng chứng nhận Halal (HCA) là tổ chức duy nhất ở Việt Nam được tất cả các thị trường Hồi giáo công nhận, trừ Saudi Arabia và Thổ Nhĩ Kỳ.
Nguyên Khải