Lễ hội Cầu ngư Vạn Đầm Xương Lý là lễ hội truyền thống lâu đời, gắn kết với đời sống ngư dân xã Nhơn Lý, Tp. Quy Nhơn nói riêng và ngư dân miền biển tỉnh Bình Định nói chung. Ngày 7/2/2015, lễ hội đã được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.
Bài 1. Về Quảng Ninh xem Lễ hội Cầu Ngư ở Quảng Yên
Bài 2. Về Sóc Trăng đi Lễ hội Phước Biển 300 năm của đồng bào Khmer
Bài 3. Độc đáo lễ hội cầu ngư – rước cá sủ vàng ở Hải Phòng
Bài 4. Lễ tưởng niệm 64 liệt sĩ Gạc Ma
Bài 5. Độc đáo lễ hội cầu ngư làng Hưng Long, Thái Bình
Bài 6. Lễ hội cầu ngư Nhượng Bạn thu hút du khách về Hà Tĩnh
Bài 7. Lễ hội Cầu ngư đậm nét văn hóa miền biển xứ Thanh
Bài 8. Những lễ hội Cầu ngư ở Nghệ An
Bài 9. Độc đáo Lễ hội Cầu ngư tại làng chài gần 400 năm ở Quảng Bình
Bài 10. Về Đà Nẵng trải nghiệm Lễ hội Cầu ngư Thanh Khê
Bài 11. Chiêm ngưỡng Lễ hội Cầu ngư lớn nhất Cố đô Huế
Nhà nghiên cứu văn hóa Nguyễn Văn Ngọc chia sẻ, Lễ hội Cầu ngư Vạn Đầm Xương Lý được hình thành trên 200 năm gắn kết với quá trình lập làng, hình thành nét đặc trưng rất riêng ở Bình Định. Lễ hội là một hồi ức về không gian đánh bắt hải sản trên biển cả, ẩn chứa nét văn hóa tín ngưỡng ngư dân vùng biển qua nhiều giai đoạn trong diễn trình lịch sử. Lễ hội được vun đắp, kiến tạo qua nhiều thế hệ, tạo nên những sinh hoạt dân gian của cộng động ngư dân qua mùa đánh bắt hải sản; tạo ra những hoạt động giao lưu, chia sẻ kinh nghiệm của các nghệ nhân gắn bó với vạn chài từ khi còn rất trẻ.
Lễ hội có quy mô lớn và gắn liền với nghề biển địa phương. Hằng năm, lễ hội chính thức diễn ra trong ba ngày, từ mùng 9-11 tháng Giêng. Ngày nay, lễ hội được kéo dài thời gian, với nhiều hoạt động dân gian và biểu diễn nghệ thuật như hát bội, bài chòi và hội chọi gà dân gian.
Hằng năm tại Lăng Ông Nam Hải – Vạn Đầm Xương Lý diễn ra các lễ hội cầu ngư được quy tụ nhiều ngư dân và khách bốn phương về tham gia như một lễ hội văn hóa, thể thao ngư dân miền biển. Những nét đặc sắc trong diễn trình hát bả trạo như: Chèo thuyền, kéo lưới, bắt cá, thuyền lắc lư trong sóng gió của các đội chèo bả trạo được dịp phô diễn vốn nghệ thuật của mình để ngư dân trong tỉnh, cũng như du khách mọi miền đất nước thưởng lãm.
Con đường dẫn đến Lăng Ông Nam Hải ngày nay là những bậc tam cấp bằng đá, tô đậm hai bên bằng những hàng cây xanh tự nhiên của rừng núi Đơn. Lăng Ông tọa lạc vững chắc trên hệ thống tường thành, với cổng lăng và điện thờ mang đậm nét cổ kính và sự tôn nghiêm. Lăng Ông Nam Hải là nơi bảo tồn và lưu giữ di cốt và thờ cúng cá Ông với niềm kính trọng, yêu thương trong tiềm thức của ngư dân vạn đầm ven biển xã Nhơn Lý.
Nhiều năm qua, lễ hội trở thành địa chỉ tham quan, nghiên cứu, trải nghiệm về quá trình hình thành, phát triển mô hình vạn chài gắn với các hoạt động đánh bắt, chế biến hải sản cùng các tiết lễ cổ truyền diễn ra hàng năm; là không gian di sản văn hóa phi vật thể đặc trưng, tiêu biểu về loại hình lễ hội truyền thống, trong đó nét đặc sắc là nghi thức tế lễ, hát múa bả trạo, sinh hoạt bài chòi.
Các nghệ nhân, ngư dân Vạn chài Xương Lý trân trọng, yêu quý, bảo vệ và phát huy giá trị di sản văn hóa, lịch sử trên vùng đất ẩn chứa, lưu giữ di sản và vai trò của chủ thể di sản đối với đời sống kinh tế – văn hóa trải qua nhiều thế kỷ.
Chia sẻ với chúng tôi, ông Dương Văn Thơm, Chánh đầm Vạn Đầm Xương Lý bộc bạch: “Các hoạt động của lễ hội cầu ngư mang ý nghĩa nhân văn sâu sắc, giáo dục truyền thống đoàn kết, yêu quê hương đất nước, có trách nhiệm cụ thể đối với vạn chài; là niềm tự hào bởi nó gắn liền với tinh thần bảo vệ biển đảo thiêng liêng Tổ quốc, phát triển kinh tế bền vững trước những thử thách biến đổi khí hậu và thăng trầm trong lịch sử…”.
Từ đó, khơi dậy tinh thần tiếp nối truyền thống yêu nước trong Nhân dân, cố gắng trong lao động, sản xuất để xây dựng vạn chài trở thành một điểm bảo tàng sinh thái văn hóa phi vật thể về biển đảo, một điểm du lịch cộng đồng trong quá trình xây dựng Quy Nhơn trở thành trung tâm văn hóa phía Nam của vùng Bắc Trung bộ và Duyên hải Trung bộ.
Ngày 7/2/.2025, tại xã Nhơn Lý, Ủy ban nhân dân thành phố Quy Nhơn đã phối hợp Sở Văn hóa và Thể thao long trọng tổ chức Lễ đón nhận Bằng di sản văn hóa phi vật thể quốc gia “Lễ hội cầu ngư Vạn Đầm Xương Lý”. Đây không chỉ là một sự kiện văn hóa trọng đại hằng năm của ngư dân vùng biển Nhơn Lý, mà còn là một biểu tượng di sản văn hóa phi vật thể quốc gia đã tồn tại gần 200 năm.
Nguyên Khải
Tổng hợp
Kỳ sau: Bài 13. Độc đáo Lễ hội Cầu ngư ở Quảng Trị
