(VATFI) – Nước mắm Dì Mười là cơ sở non trẻ nhất trong số gần một chục cơ sở sản xuất nước mắm cá linh ở tỉnh Đồng Tháp. Tuy vậy, sản phẩm đã sớm được địa phương cấp chứng nhận OCOP 3 sao và có mặt ở hệ thống siêu thị Big C và sắp tới là Coopmart.
Cá linh là một trong những đặc sản nổi tiếng chỉ có ở các tỉnh miền tây mùa nước nổi. Cá được chế biến thành nhiều món ngon như canh chua cá linh bông điên điển, mắm cá linh, cá linh kho mía, cá linh non tẩm bột chiên,… Ngoài ra, cá linh còn được chế biến thành loại nước mắm đặc biệt gọi là nước mắm cá linh. Loại nước mắm này hiện nay ở tỉnh Đồng Tháp chỉ còn khoảng một chục cơ sở sản xuất.
Vượt qua hàng trăm km trong chuyến công tác các tỉnh miền Nam trong tháng 8/2022, đoàn công tác của Hiệp hội Nước mắm truyền thống Việt Nam (VATFI) đã ghé thăm hội viên duy nhất sản xuất nước mắm từ cá nước ngọt – Cơ sở nước mắm cá linh Dì Mười tại ấp Bình Hòa, xã Bình Thạnh, Tp. Hồng Ngự, tỉnh Đồng Tháp.
Vợ chồng chị Phan Thị Kim Diệu và anh Nguyễn Minh Phụng mới đăng ký khởi nghiệp cơ sở này từ năm 2018, nhưng họ đã thừa kế thương hiệu và kinh nghiệm sản xuất nước mắm cá linh từ mẹ chồng (bà Phan Thị Thanh Thúy) và bà nội chồng – cả hai cùng là người con thứ mười trong gia đình nên đều được gọi là dì Mười theo phong tục.
Từ thành phố Cao Lãnh về làm dâu ở quê chồng tại huyện Hồng Ngự, chị Kim Diệu cho biết lý do chọn nghề làm nước mắm cá linh để khởi nghiệp: “Vì nghề làm nước mắm cá linh đang dần bị mai một, nên chúng con muốn phát huy giá trị tài nguyên bản địa, bản sắc văn hóa của vùng miền, tạo thêm thu nhập và việc làm cho người dân vùng biên giới”.
Cách thức ủ chượp làm mắm cá linh cũng giống như ủ chượp làm mắm từ cá cơm, nghĩa là cũng phải chọn cá tươi, kích cỡ ngón tay cái, cũng trộn đều với muối theo tỷ lệ 3 cá 1 muối, rồi cho vào kiệu (chum lớn, cỡ 200 lít), ủ trong vòng tối thiểu 12 tháng thì mới có thể chắt lọc ra được nước mắm nhĩ. Muối sử dụng để làm chượp cá là loại muối được sản xuất ở vùng Bà Rịa-Vũng Tàu. Kiệu được để ngoài trời để hấp thu nhiệt lượng ánh nắng nhằm tạo điều kiện cho chượp nhanh chín, tạo điều kiện thuận lợi cho vi khuẩn có lợi phân giải thịt cá thành nước mắm. Sau khi ủ được 1 tháng, hàng ngày phải mở nắp kiệu từ 9 giờ sáng đến 3 giờ chiều và khuấy đảo một lần cho đến khi thịt cá rã nát ra thì thôi.
Cá linh không béo và giàu đạm như cá cơm nên nước mắm làm ra chỉ đạt độ đạm 18-24 gN/lít. Nước mắm cá linh có đặc trưng là màu hơi đỏ có ánh xanh xanh, điều này dễ thấy nhất là khi pha thêm chanh (để làm nước chấm chanh tỏi ớt) hoặc khi chấm với đồ ăn chua như cá hoặc rau nấu canh chua, chấm xoài,… Mùa nước nổi ăn canh chua cá linh với nước mắm này thì ngon tuyệt vời.
Nước mắm cá linh Dì Mười đã được địa phương cấp chứng nhận OCOP 3 sao và đã được đưa vào bán ở siêu thị Big C theo chương trình bán hàng OCOP, nên việc giao hàng và thanh toán cũng thuận lợi. Ngoài ra, cơ sở đang hoàn thành thủ tục để đưa hàng vào hệ thống Coopmart. “Vì sản lượng của mình không có nhiều nên cơ sở chỉ xin được bán ở khu vực Tp. Hồ Chí Minh và Cần Thơ chứ không thể bán đại trà ra khắp cả nước. Nhưng có đợt ra Hà Nội nhân dịp một hội chợ triển lãm đặc sản vùng miền thì có bao nhiêu bán hết bấy nhiêu luôn. Nhờ có sản phẩm này mà thu hút rất đông khách đến gian hàng của tỉnh Đồng Tháp” – chị Kim Diệu cho biết.
Hai vợ chồng cũng rất thường xuyên nhận được những lời động viên thăm hỏi, hướng dẫn về đổi mới tư duy trong khởi nghiệp và kinh doanh từ chú Sáu – tên gọi thân mật dành cho Bộ trưởng Bộ NN&PTNT Lê Minh Hoan là người cùng quê ở thành phố Cao Lãnh. Bộ trưởng Lê Minh Hoan được biết đến là người dành nhiều tâm huyết khuyến khích và giúp đỡ các bạn trẻ khởi nghiệp, góp phần phát triển kinh tế từ khi còn làm Bí thư tỉnh ủy tỉnh Đồng Tháp.
Hai vợ chồng Minh Phụng-Kim Diệu cũng rất vui mừng vì được biết trong thành phần đoàn công tác đến thăm cơ sở có cả những chủ doanh nghiệp sản xuất nước mắm ở Phú Quốc, như bà Hồ Kim Liên – Chủ tịch VATFI, chủ cơ sở nước mắm Khải Hoàn, bà Nguyễn Thị Tịnh – chủ cơ sở nước mắm Thanh Quốc,… “Từ lâu con chỉ ước mơ được ra thăm các cơ sở sản xuất nước mắm ở Phú Quốc để học hỏi kinh nghiệm nhưng lần này lại được đón tiếp các cô là chủ cơ sở sản xuất nước mắm nổi tiếng ở Phú Quốc đến tận cơ sở mình” – chị Kim Diệu xúc động nói.
Bà Nguyễn Thị Tịnh sau khi nếm thử nước mắm cá linh Dì Mười đã đánh giá: “Nước mắm cá linh có hương vị ngon đặc trưng có thể sánh với nhiều loại nước mắm ngon khác làm từ cá cơm. Nhờ vào hương vị mà đây là món ngon đặc trưng mà không nơi nào có được”.
Chủ tịch VATFI Hồ Kim Liên khẳng định: “Mỗi vùng miền có nước mắm khác nhau, nhưng quan trọng là mình duy trì cách thức sản xuất truyền thống, không cần thiết phải chạy theo yêu cầu tăng độ đạm bằng cách cô đặc, giống như nước mắm Phú Quốc đã được công nhận chỉ dẫn địa lý. Vì nó gắn liền với truyền thống văn hóa mỗi vùng miền. Cá linh là đặc sản quý hiếm. Con cứ giữ đúng phương pháp sản xuất truyền thống thì sản phẩm của con sẽ tự nhiên được nâng cao giá trị”.
DNK
