Chỉ dẫn địa lý Phú Quốc: Không đơn giản là gắn một cái tên!
(VATFI.org.vn) – Chỉ dẫn địa lý (CDĐL) là những chỉ dẫn về hàng hóa bắt nguồn từ một quốc gia, khu vực hay địa phương; nguồn gốc địa lý của chúng bảo đảm chất lượng, danh tiếng hoặc đặc tính bản địa (Wikipedia). Tuy nhiên, mọi thứ không phải lúc nào cũng diễn ra như mong muốn và như đúng quy định đối với nước mắm Phú Quốc.
Danh tiếng của nước mắm Phú Quốc đã có từ hàng trăm năm nay về chất lượng tuyệt hảo và hương vị thơm ngon có một không hai là điều không còn phải bàn cãi. Từ năm 2001, nó đã được Cục Sở hữu Trí tuệ cấp chứng nhận, và đến nay, là sản phẩm duy nhất ở Việt Nam và trên thế giới được Cộng đồng châu Âu (EU) cấp chứng nhận CDĐL được bảo hộ (từ năm 2012). Năm 2014, UBND tỉnh Kiên Giang ban hành quyết định 1401/QĐ-UBND quy định quản lý và sử dụng CDĐL Phú Quốc, bao gồm các tiêu chí về chất lượng đặc thù, khu vực sản xuất, nguyên liệu, thùng ngâm ủ và dụng cụ chứa đựng, bao gói và bảo quản cùng với các quy định về ghi nhãn hàng hóa,…
| CDĐL Phú Quốc cho sản phẩm nước mắm có những tính chất chất lượng đặc thù sau: 1. Màu: cánh gián đậm đặc trưng. 2. Mùi: thơm nhẹ rất đặc trưng, không có mùi tanh và mùi amoniắc. 3. Vị: mặn, ngọt đậm, kèm theo vị béo tự nhiên. Có hậu vị ngọt béo của đạm tự nhiên và chất béo từ mỡ cá. 4. Độ đạm: 20-43 gN/lít. |
Điều kiện cần và đủ
Theo các quy định pháp lý liên quan, để được cấp quyền sử dụng CDĐL này, nhà sản xuất bắt buộc phải có cơ sở chế biến và đóng chai nước mắm đặt tại Phú Quốc, sử dụng nguồn nguyên liệu chứa tối thiểu 85% là cá cơm được khai thác tại vùng biển Kiên Giang và Cà Mau. Cá sau khi đánh bắt được rửa sạch bằng nước biển, loại bỏ tạp chất, trộn đều với muối ngay trên tàu với tỷ lệ 2,5-3 cá:1 muối. Hỗn hợp phải được bảo quản trong hầm tàu, có nắp đậy kín và rút bỏ nước bổi ở đáy. Phải sử dụng muối mua từ Bà Rịa-Vũng Tàu, Phan Thiết hoặc muối có chất lượng tương đương. Thời gian ủ chượp 12-15 tháng trong các thùng làm bằng những loại gỗ như hộ phát, trai, bời lời, vên vên, quỷnh,… Việc bao gói phải được thực hiện ngay trên địa bàn thành phố Phú Quốc và chỉ sử dụng nhãn CDĐL đối với những sản phẩm được Ban Kiểm soát nước mắm Phú Quốc (trực thuộc UBND huyện Phú Quốc) cấp tem có logo CDĐL (xem Hướng dẫn quản lý và sử dụng CDĐL cho nước mắm Phú Quốc tại đây).
Điều đó cho thấy, nước mắm sản xuất tại Phú Quốc chỉ là điều kiện cần nhưng chưa đủ để được cấp nhãn CDĐL. Nhà sản xuất phải là thành viên Hội sản xuất nước mắm Phú Quốc, đóng góp chi phí cho việc kiểm soát quy trình sản xuất và cho việc cung cấp tem CDĐL. Khi họ mua cá nguyên liệu, Ban kiểm soát phải đến kiểm tra xem cá của nhà thùng đó có đạt chất lượng quy định hay không và cấp mã số cho thùng đó, và chỉ có những thùng ủ chượp có gắn số lô hàng này mới được chiết rót, đóng chai với nhãn và tem CDĐL Phú Quốc. Toàn bộ quá trình sản xuất hoàn toàn dựa vào lên men tự nhiên, không sử dụng phụ gia thực phẩm. Sau này, Ban Kiểm soát sẽ cung cấp cho cơ sở đó số tem tương ứng với số chai cần dán nhãn căn cứ theo số lít nước mắm quy đổi từ lượng nguyên liệu mua vào đã được kiểm tra và đánh số. Nếu không có tem đó, nhà sản xuất và bao gói không được phép sử dụng logo CDĐL, tức là tên gọi ‘Phú Quốc’, trên sản phẩm nước mắm của mình, mà chỉ được ghi địa chỉ cơ sở tại Phú Quốc mà thôi.
Loạn ghi nhãn CDĐL Phú Quốc
Không phải cơ sở sản xuất nước mắm nào ở Phú Quốc cũng có thể đáp ứng các yêu cầu cao về thực hành sản xuất để được cấp quyền sử dụng CDĐL. Tuy nhiên, lợi ích kinh tế từ việc ghi trên nhãn hai chữ ‘Phú Quốc’ thì không phải ai cũng dễ dàng bỏ qua, nhất là khi điều đó được hỗ trợ bởi sự phát triển mạnh mẽ của thương mại điện tử. Tình trạng này trước đây đã từng xảy ra nhưng thời gian gần đây việc lợi dụng thương hiệu Phú Quốc qua việc lập lờ CDĐL, mạo nhận nước mắm Phú Quốc ngày càng công khai. Điều đó không chỉ làm doanh nghiệp sản xuất nước mắm uy tín điêu đứng, mà còn làm cho người tiêu dùng nhầm lẫn, mất niềm tin vào sản phẩm nước mắm của những nhà sản xuất chân chính. Người viết đã không ít lần giải thích và giúp các bà nội trợ trong siêu thị cách lựa chọn nước mắm Phú Quốc có dấu hiệu quý giá này.
Hiện nay, trong các siêu thị và trên các sàn thương mại điện tử như Shopee, Lazada, Tikki,… có chào bán các loại sản phẩm ghi nhãn là nước mắm Phú Quốc không đúng với quy định. Nào là ‘Ủ chượp và đóng chai tại Phú Quốc’, ‘Tinh cốt cá từ cá cơm than Phú Quốc’, ‘Cá cơm Phú Quốc trên 95%’, ‘Phú Quốc’, ‘Tinh cốt cá làm từ nhà thùng Phú Quốc’, ‘Tinh cốt nước mắm cá cơm Phú Quốc’, ‘95% tinh cốt nước mắm cá cơm Phú Quốc’, thậm chí với nhãn CDĐL nhưng không có tem CDĐL.
 Sử dụng đúng CDĐL phải bao gồm tem và nhãn CD ĐL (khoanh màu xanh) trên chai nước mắm Phú Quốc |
 Còn công ty này ghi chữ ‘Phú Quốc’ quá to |
 Một kiểu vi phạm CDĐL khác ngay tại Phú Quốc |
 Công ty đặt tại Long Xuyên, An Giang nhưng quảng cáo trên fanpage là ‘Nước mắm Thanh Liêm Phú Quốc’ |
Mức xử phạt sẽ là thế nào?
Theo quy định tại điểm a, c khoản 3 Điều 129 Luật Sở hữu trí tuệ ngày 29 tháng 11 năm 2005, các hành vi xâm phạm quyền đối với chỉ dẫn được bảo hộ bao gồm: a) Sử dụng chỉ dẫn được bảo hộ cho sản phẩm mặc dù có nguồn gốc xuất xứ từ khu vực địa lý mang CDĐL, nhưng sản phẩm đó không đáp ứng các tiêu chuẩn về tính chất, chất lượng đặc thù của sản phẩm mang CDĐL; c) sử dụng bất kỳ dấu hiệu nào trùng hoặc tương tự với CDĐL được bảo hộ cho sản phẩm không có nguồn gốc từ khu vực địa lý đó làm cho người tiêu dùng hiểu sai rằng sản phẩm có nguồn gốc từ khu vực địa lý đó.
Như vậy, có thể thấy, hành vi của các đơn vị nói trên đã đáp ứng đầy đủ các cơ sở để xác định là hành vi sản xuất và buôn bán hàng giả, xâm phạm đến quyền đối với CDĐL, cụ thể là hành vi xâm phạm đến quyền đối với CDĐL của Hiệp hội Sản xuất Nước mắm Phú Quốc.
Theo quy định tại Điều 13 Nghị định 185/2013/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong sản xuất, buôn bán hàng giả, hàng cấm và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, tùy theo số lượng hàng hóa vi phạm, mức xử phạt từ 200 nghìn đến 30 triệu đồng, cùng với hình phạt bổ sung là tịch thu tang vật và tước quyền sử dụng giấy phép, đồng thời áp dụng một số biện pháp khắc phục hậu quả, kể cả buộc nộp lại số lợi bất hợp pháp có được do thực hiện hành vi vi phạm quy định.
DNK
Đón xem phần 2: Trách nhiệm thuộc về ai?
