(VATFI.org.vn) – Ngày 15/2/2022, Bộ trưởng NN&PTNT Lê Minh Hoan đã tham dự Hội nghị Toàn quốc tổng kết 20 năm thực hiện Nghị quyết số 13-NQ/TW về kinh tế tập thể và tổng kết 10 năm thi hành Luật Hợp tác xã năm 2012. Ban biên tập vatfi.org.vn xin trích đăng nội dung bài phát biểu này.
Mở đầu tham luận này, tôi xin nhắc lại những lời chia sẻ của Chủ tịch Hồ Chí Minh trong thư gửi Nông gia Việt Nam vào ngày 11/4/1946: “Nói tóm lại, Hợp tác xã (HTX) là hợp vốn, hợp sức mạnh với nhau. Vốn nhiều, sức mạnh, thì khó nhọc ít, mà lợi ích nhiều”; “Anh em ta ai chẳng mong cho nước thịnh, dân cường. Vậy chúng ta mau mau hãy chung vốn, góp sức, lập nên HTX ở mọi nơi, từ làng mạc đến thành thị, đâu đâu cũng có HTX nông nghiệp”.
Cách đây 20 năm, tại Hội nghị lần thứ 5, Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa 09 đã ban hành Nghị quyết số 13-NQ/TW về tiếp tục đổi mới, phát triển và nâng cao hiệu quả kinh tế tập thể. Vào thời điểm đó, khu vực kinh tế tập thể đang đối mặt với nhiều yếu kém và được đánh giá chưa đủ sức đảm nhiệm tốt vai trò nền tảng vững chắc của nền kinh tế nhiều thành phần, định hướng xã hội chủ nghĩa. Nghị quyết số 13 đã đánh giá đúng tình hình, chỉ ra yêu cầu, định hướng xây dựng mô hình HTX phù hợp với bối cảnh mới.
Bộ NN&PTNT đã gắn chặt việc thực hiện nội dung Nghị quyết số 13, thi hành Luật HTX năm 2012 với nhiệm vụ triển khai thực hiện tái cơ cấu ngành nông nghiệp và xây dựng nông thôn mới. Kết quả đạt được là khá rõ nét và toàn diện, từ việc chuyển đổi nhận thức về vai trò, vị trí và tính cấp thiết của việc phát triển HTX trong nông nghiệp, đến những vấn đề đặc thù của kinh tế tập thể, HTX trong nông nghiệp.
HTX không chỉ là mô hình kinh tế đơn thuần, không chỉ là một phong trào có tính thời điểm. Hơn hết, HTX là hành trình đổi mới tư duy bền bỉ, không ngừng, là triết lý cấp tiến của nhân loại về giá trị của tinh thần liên kết, hợp tác. Từ khi hình thành, mô hình HTX dần được phổ biến khắp thế giới và là điểm tựa vững chắc cho sự phát triển nông nghiệp ở nhiều quốc gia, vùng lãnh thổ, đặc biệt là những nơi gặp bất lợi về đất đai, khí hậu, nguồn nước,… Do đó, phát triển HTX tại nước ta là một trong những giải pháp quan trọng, giúp xoá bỏ điểm nghẽn “manh mún, nhỏ lẻ, tự phát, sức cạnh tranh kém” của ngành nông nghiệp. Phát triển HTX hiệu quả, bền vững là minh chứng cho quan điểm tiếp cận “đất đai dù phân mảnh, chia cách, nhưng tư duy quyết không rời rạc, thiếu gắn kết”.
HTX đóng vai trò quan trọng trong quá trình tái cơ cấu ngành nông nghiệp, khi HTX là tổ chức đại diện, tập hợp nhiều người nông dân để thực hiện liên kết, hợp tác với doanh nghiệp. HTX đảm trách vai trò đầu mối cung cấp dịch vụ nông nghiệp thiết yếu, đóng góp tích cực vào việc tạo dựng hệ sinh thái kinh tế tập thể, kinh tế nông thôn. Tái cơ cấu ngành nông nghiệp tại nhiều quốc gia và thực tiễn tại Việt Nam cho thấy: Đây là một cuộc cách mạng về tư duy sản xuất và tổ chức nền tảng sản xuất. Bởi vì, nếu không tổ chức lại sản xuất theo quy mô lớn, không có HTX phát triển đúng bản chất, thì các mục tiêu về sản lượng, tăng trưởng, doanh thu, lợi nhuận chỉ mang tính chất nhất thời, và dễ chạm ngưỡng. Do đó, tổ chức lại sản xuất, xoay quanh vai trò chủ thể của HTX, để hướng đến mục tiêu mở rộng quy mô sản xuất và phát triển theo chiều sâu, mới là yếu tố quyết định sự thành công của tái cơ cấu ngành nông nghiệp, chuyển đổi mô hình tăng trưởng.
Bên cạnh đó, HTX thúc đẩy chuỗi liên kết gắn sản xuất với chế biến và tiêu thụ nông sản, quản trị chất lượng, tạo dựng, nâng cao thương hiệu nông sản, tiếp cận, phổ biến ứng dụng công nghệ cao, công nghệ số trong sản xuất, kinh doanh, hình thành các trung tâm logistics – dịch vụ nông nghiệp. HTX góp phần phát triển nông nghiệp sinh thái, kinh tế tuần hoàn, nông nghiệp tích hợp đa giá trị, HTX tham gia tạo dựng quan hệ đồng đẳng, môi trường hợp tác, liên kết lành mạnh, bền vững giữa HTX với doanh nghiệp, tạo thêm cơ hội việc làm ở khu vực nông thôn.
Qua 20 năm thực hiện Nghị quyết 13, mục tiêu về số lượng HTX đã đạt được, nay chúng ta cần xác định mục tiêu phát triển theo hướng: i) Nâng cao hiệu quả, chất lượng hoạt động HTX, các mô hình kinh tế tập thể; ii) Mở rộng quy mô hoạt động và quy mô thành viên, để phát huy lợi thế số đông của HTX. Khi tập hợp nhiều thành viên, HTX sẽ đảm trách tốt các dịch vụ mua chung, bán chung, dịch vụ sản xuất, nâng cao chất lượng sống cho thành viên HTX; iii) Phát triển HTX hài hoà cả về “lợi ích” để thu hút, tập hợp người nông dân và cả về “lợi nhuận” để bảo đảm tái đầu tư cho các khâu sản xuất, kinh doanh, dịch vụ và hoạt động như một tổ chức kinh tế đặc thù.
Trên cơ sở đó, đề nghị Trung ương cân nhắc sớm ban hành Nghị quyết mới về “tiếp tục đổi mới, phát triển bền vững và nâng cao hiệu quả kinh tế tập thể” với trọng tâm:
i) Nâng cao vai trò của cấp uỷ, chính quyền địa phương trong lãnh đạo, chỉ đạo và hỗ trợ phát triển bền vững kinh tế tập thể, gắn với phát triển đời sống người nông dân. Thực tế đã chứng minh, địa phương nào có người đứng đầu cấp uỷ, chính quyền quan tâm kinh tế tập thể, sâu sát với HTX, thì càng có nhiều HTX hoạt động hiệu quả, chất lượng.
ii) Quan tâm hỗ trợ HTX bằng tất cả các nguồn lực sẵn có và sự chủ động, năng động, dựa trên điều kiện đặc thù của từng địa phương, gắn với Chiến lược phát triển nông nghiệp, nông thôn bền vững vừa được Thủ tướng phê duyệt. Ví dụ như: kết nối thông tin thị trường, giúp HTX trở thành các đầu mối cung cấp hàng hoá, dịch vụ, tổ chức sản xuất, kinh doanh nông sản an toàn, chất lượng; hỗ trợ HTX về địa điểm làm việc, hạ tầng logistics – dịch vụ nông nghiệp, lồng ghép các hoạt động hỗ trợ, an sinh xã hội, mô hình chuyển đổi từ tư duy “sản xuất nông nghiệp” sang tư duy “kinh tế nông nghiệp” thông qua đầu mối HTX.
iii) Hỗ trợ HTX nâng cao năng lực kinh doanh, quản lý tài chính, kế toán, kiểm toán và nhân sự để giúp HTX thực hiện được vai trò “kết nối các mối quan hệ, tổ chức” nhằm giúp HTX thực hiện tốt vai trò liên kết sản xuất, kinh doanh với doanh nghiệp. Triển khai tốt các chương trình nâng cao chất lượng nông sản, áp dụng các tiêu chuẩn chất lượng, đẩy nhanh việc xây dựng mã vùng trồng, mã vùng nuôi, nhật ký canh tác-sản xuất điện tử, ứng dụng công nghệ cao, công nghệ số trong sản xuất; tăng cường sơ chế, chế biến, bảo quản,… để nâng cao giá trị nông sản.
iv) Tập trung nguồn lực xây dựng các mô hình thí điểm “HTX phát triển bền vững, hiệu quả” phù hợp điều kiện đặc thù từng địa phương, đáp ứng xu thế thị trường và thích ứng với biến đổi khí hậu. Xây dựng các mô hình HTX gắn với vùng nguyên liệu lớn đáp ứng nhu cầu nguyên liệu ổn định cho các doanh nghiệp, cùng các mô hình HTX logistics, dịch vụ nông nghiệp với đầy đủ hạ tầng sản xuất, phân loại, sơ chế và hậu cần,… cho chuỗi ngành hàng.
v) Đẩy mạnh công tác đào tạo nguồn nhân lực, nhất là thu hút đào tạo cán bộ, nhân lực trẻ đã qua đào tạo, có kiến thức và kỹ năng về làm việc cho HTX, nhất là Chương trình đào tạo nghề giám đốc HTX nông nghiệp (cấp chứng chỉ nghề quốc gia); hợp tác, liên kết đưa cán bộ quản lý, lao động tại HTX nông nghiệp đi học tập, lao động tại nước ngoài.
vi) Chính phủ cần có các cơ chế chính sách và giải pháp đột phá để hỗ trợ HTX nông nghiệp về chính sách thuế, thủ tục thuê đất, tín dụng được thế chấp bằng hợp đồng liên kết và đào tạo nhân sự trẻ cho HTX.
Trong quý 2 sắp tới, Bộ NN&PTNT sẽ trình Chính phủ dự thảo Nghị quyết về phát triển HTX nông nghiệp nhằm đẩy mạnh kinh tế tập thể, trong đó có HTX và tổ hợp tác. Chúng tôi mong nhận được sự quan tâm của lãnh đạo chính phủ, các bộ, ngành, và địa phương trong việc góp ý, hoàn thiện, để sớm ban hành, đưa vào triển khai trên thực tế.
Nhiều nền nông nghiệp phát triển đều quan tâm, đầu tư vào HTX nông nghiệp. Có ý kiến khẳng định rằng: “HTX, HTX, HTX, hay không là gì cả!”. Sức mạnh của “mua chung, bán chung” giúp tối ưu hoá chi phí đầu vào, giảm thiểu thất thoát, lãng phí, chia sẻ rủi ro mùa vụ,… Nhân Hội nghị này, tôi đề nghị chúng ta cùng quan tâm nhiều hơn đến HTX – một thiết chế trong cấu trúc kinh tế-xã hội nông thôn, xác định HTX làm trung tâm để triển khai các chương trình mục tiêu phát triển nông nghiệp, nông dân, nông thôn.
(ảnh: internet)
