Giữa sự lấn át của nước chấm công nghiệp, nước mắm Hải Giang 1 vẫn kiên định với con đường truyền thống khi chỉ sử dụng cá và muối, không phụ gia. Từ những chum mắm phơi nắng, dang sương đến kỹ thuật “hạ thổ” độc đáo, mỗi giọt mắm không chỉ là gia vị mà còn là cam kết về chất lượng và đạo đức nghề.
Hành trình trăm năm từ làng chài đến thương hiệu tập thể
Nói về lịch sử làng nghề, ông Hoàng Đức Thương – Giám đốc HTX làng nghề chế biến nước Mắm Hải Giang 1 tự hào chia sẻ: “Nước mắm Hải Giang 1 kế thừa từ người dân làng chài Nghi Hải đã được nhiều trăm năm nay”.
Xuất phát từ những ngày đầu chủ yếu sản xuất để đáp ứng nhu cầu tự cung tự cấp của bà con vùng biển, đến nay, sản phẩm này đã trở thành món quà đặc sản không thể thiếu của du khách khi ghé thăm Nghệ An.
Bước ngoặt lớn nhất chính là sự ra đời của Hợp tác xã (HTX). Nếu trước đây, các hộ gia đình sản xuất riêng lẻ, sản phẩm chỉ quanh quẩn phục vụ “anh em họ hàng”. Đến nay, dưới mái nhà chung HTX, thương hiệu Hải Giang 1 đã vươn xa. Sự kết hợp này không chỉ giúp quảng bá rộng rãi mà còn quy tụ được đội ngũ thợ lành nghề bậc 6, bậc 7 từ các xí nghiệp cũ, đảm bảo kỹ thuật truyền đời luôn ở mức tinh túy nhất.
Bí mật của giọt nước mắm “hạ thổ”
Điều tạo nên sự khác biệt của Hải Giang 1 nằm ở quy trình sản xuất “phơi nắng, dang sương”. Theo ông Thương, nước mắm ở đây luôn được tiếp xúc với ánh nắng mặt trời ban ngày và hứng sương đêm để bay đi những “đạm thối”, chỉ giữ lại hương thơm tinh khiết và vị ngọt thanh của đạm cá tự nhiên.
Đặc biệt phải kể đến kỹ thuật nước mắm “hạ thổ”. Theo đó, nước mắm sau khi thành phẩm sẽ được chôn dưới đất từ 10 tháng đến 2 năm. “Càng hạ thổ lâu, nước mắm càng chín, càng thơm và êm dịu. Có những khách hàng yêu thích sản phẩm này đến mức thanh toán tiền trước, chờ đúng một năm sau mới quay lại lấy”, ông Thương cho biết. Đây chính là minh chứng rõ nét nhất cho giá trị của thời gian và sự kiên nhẫn trong quy trình thủ công nghiêm ngặt.
Cuộc chiến của lương tâm và hóa chất
Trong bối cảnh thị trường tràn ngập các loại nước chấm công nghiệp, ông Thương thẳng thắn chỉ ra cách phân biệt dựa trên sự trung thực của nhãn mác: “Nước mắm truyền thống chỉ có mỗi hai nguyên liệu là muối và cá. Còn nước mắm công nghiệp, trên chai họ đề ít nhất 10 – 11 dòng phụ phẩm, chất bảo quản… Thậm chí, sử dụng khoảng độ vài chục lít nước mắm truyền thống để lấy mùi pha chế tạo mùi, thêm vị ngọt”.
Tại HTX Hải Giang 1, triết lý kinh doanh được gói gọn trong hai chữ: Đạo đức. Quy trình sản xuất cho gia đình và cho xã hội là một. Ban quản lý HTX đóng vai trò “người gác cổng”, kiểm tra chất lượng khắt khe và tuyệt đối cấm hàng trôi nổi. Các hộ gia đình tự quản lý lẫn nhau, bảo vệ danh dự của làng nghề như bảo vệ chính danh dự của gia đình mình.
Khi nắng gió kết tinh thành “mật biển”
Ghé thăm Hải Giang 1 vào những ngày nắng rực rỡ, du khách sẽ không khỏi ấn tượng trước cảnh tượng hàng ngàn chum sành phơi mình dưới nắng. Đây là giai đoạn quan trọng nhất để tạo nên hương vị đặc trưng. Những người thợ bậc cao, với đôi bàn tay chai sần vì muối mặn, tỉ mỉ đảo náo từng thùng dưới cái nắng gắt của miền Trung. Họ không chỉ làm việc bằng kỹ năng, mà bằng sự nhạy cảm của khứu giác để biết khi nào cá đã “chín”, khi nào nước mắm đạt độ trong hoàn hảo.
Ông Thương tâm sự: “Làm nghề này cực lắm, suốt ngày bầu bạn với mùi cá, mùi muối và cái nắng cháy da. Nhưng nhìn thấy dòng nước mắm cốt màu hổ phách, sóng sánh như mật chảy ra từ vòi rút, mọi mệt mỏi đều tan biến. Đó là món quà của thiên nhiên, là lời đáp đền cho sự kiên trì của người thợ”.
Khát vọng vươn tầm và “giữ lửa” cho mai sau
“Sau nhiều năm bị bủa vây bởi những quảng cáo sai lệch, người tiêu dùng đang quay lại với nước mắm truyền thống. Bởi sau cùng, giá trị thực sự không nằm ở vị ngọt đánh lừa vị giác, mà nằm ở độ đạm tự nhiên và sức khỏe của mỗi gia đình”, ông Thương chia sẻ
Sau nhiều năm bị lấn lướt bởi các chiến dịch quảng cáo, người tiêu dùng hiện nay đang có xu hướng quay lại với giá trị truyền thống để bảo vệ sức khỏe. Điều này đã tạo ra sức bật lớn cho làng nghề, đặc biệt vào các vụ cao điểm du lịch và dịp Tết.
Với ông Thương và bà con HTX Hải Giang 1, làm nước mắm không chỉ là giữ lấy một sinh kế lâu đời, mà quan trọng hơn cả là giữ gìn một giá trị sống tử tế qua triết lý: “Nước mắm Hải Giang 1 luôn luôn gắn quá trình sản xuất bằng lương tâm đạo đức của mình vào sản phẩm. Chúng tôi làm cho xã hội cũng như làm cho chính gia đình mình ăn”.
Chính sự gắn kết chặt chẽ giữa lương tâm đạo đức và quy trình sản xuất nghiêm ngặt đã giúp nước mắm Hải Giang 1 khẳng định vị thế riêng giữa “ma trận” hàng công nghiệp. Mọi giọt nước mắm ra đời đều phải đảm bảo độ đạm tự nhiên, sạch bóng hóa chất và phụ phẩm, bởi đó không chỉ là sản phẩm thương mại mà còn là lời cam kết bảo vệ sức khỏe cho mỗi bữa cơm gia đình Việt.
An Na
nongthonmoi.danviet.vn