Những điểm mới quan trọng của Nghị định 79/2026/NĐ-CP ngư dân cần biết

Siết chặt quản lý hoạt động tàu cá trong khu vực biên giới biển

Nghị định 79/2026/NĐ-CP đã chuẩn hóa và hệ thống hóa các hành vi vi phạm liên quan đến hoạt động của người và phương tiện trong khu vực biên giới biển, trong đó tàu cá là đối tượng chịu tác động trực tiếp.

Theo quy định trước đây tại Nghị định 96/2020/NĐ-CP, các hành vi vi phạm của phương tiện hoạt động trong khu vực biên giới biển chủ yếu được quy định ở mức khái quát, với các mức xử phạt tương đối thấp. Ví dụ, hành vi không chấp hành kiểm tra, kiểm soát tại khu vực cửa khẩu hoặc biên giới chỉ bị xử phạt từ 2 – 3 triệu đồng, hoặc vi phạm về giấy tờ phương tiện ở mức 1 – 2 triệu đồng. Điều này trong thực tế chưa đủ sức răn đe đối với một số hành vi vi phạm có tính chất lặp lại hoặc cố tình.

Trong khi đó, Nghị định 79/2026/NĐ-CP đã quy định lại toàn bộ hệ thống hành vi theo hướng chi tiết, rõ ràng và gắn trực tiếp với thực tiễn quản lý biên giới hiện nay. Nghị định quy định đầy đủ các nội dung từ hành vi vi phạm, mức xử phạt, biện pháp khắc phục hậu quả đến thẩm quyền xử lý, bảo đảm tính đồng bộ và khả thi khi áp dụng.

Đặc biệt, nghị định mới phân định rõ các nhóm hành vi liên quan đến khu vực biên giới biển, cửa khẩu cảng và hoạt động phương tiện, giúp lực lượng chức năng như Biên phòng, Kiểm ngư dễ dàng xác định hành vi vi phạm của tàu cá. Đây là điểm khác biệt lớn so với quy định trước, vốn còn phân tán và thiếu tính hệ thống.

Tăng tính răn đe với hành vi vi phạm của tàu cá

Một điểm thay đổi quan trọng khác là việc nâng cao tính răn đe trong xử phạt, không phải bằng cách tăng trần mức phạt mà bằng việc cụ thể hóa các khung xử phạt và mở rộng phạm vi áp dụng.

Nghị định 79/2026/NĐ-CP vẫn giữ nguyên nguyên tắc xử phạt chính gồm cảnh cáo hoặc phạt tiền, nhưng nhấn mạnh việc áp dụng tình tiết tăng nặng đối với hành vi vi phạm nhiều lần. Theo quy định, trường hợp tổ chức, cá nhân vi phạm nhiều lần sẽ bị coi là tình tiết tăng nặng, thậm chí bị xử phạt riêng cho từng hành vi trong một số trường hợp cụ thể. Điều này đặc biệt quan trọng đối với hoạt động của tàu cá, bởi trên thực tế có tình trạng vi phạm lặp lại như không chấp hành kiểm tra, tắt thiết bị giám sát, đi sai vùng hoạt động.

Ngoài ra, nghị định mới cũng cho phép áp dụng đồng thời các biện pháp bổ sung như tịch thu phương tiện, tạm giữ giấy tờ, buộc đưa phương tiện về nơi xử lý. Việc tăng cường các biện pháp này giúp xử lý triệt để các hành vi vi phạm nghiêm trọng, thay vì chỉ dừng lại ở mức phạt tiền như trước đây.

Đáng chú ý, trong bối cảnh Việt Nam đang nỗ lực gỡ “thẻ vàng” IUU của Ủy ban châu Âu, yêu cầu tăng cường xử phạt các hành vi vi phạm của tàu cá đã được đặt ra rất rõ. Theo đánh giá của cơ quan quản lý, cần “kiên quyết xử phạt các tàu cá vi phạm theo mức cao nhất” để nâng cao tính răn đe và đáp ứng yêu cầu quốc tế. Nghị định 79/2026/NĐ-CP chính là bước cụ thể hóa chủ trương này trong lĩnh vực quản lý ranh giới quốc gia.

Bổ sung quyền hạn cho lực lượng kiểm tra, kiểm soát trên biển

Điểm mới đáng chú ý liên quan trực tiếp đến tàu cá là việc mở rộng thẩm quyền của lực lượng chức năng hoạt động trên biển, trong đó có lực lượng Kiểm ngư.

Theo Nghị định 79/2026/NĐ-CP, thuyền trưởng tàu tuần tra thuộc lực lượng Biên phòng, Cảnh sát biển, Công an và Chi cục Kiểm ngư vùng được trao quyền lập biên bản vi phạm hành chính đối với các hành vi xảy ra trên tàu biển. Đây là điểm mới rất quan trọng, tạo điều kiện cho việc xử lý vi phạm ngay trên biển, thay vì phải đưa tàu vào bờ như trước đây.

Việc mở rộng thẩm quyền này giúp nâng cao hiệu quả kiểm soát tàu cá hoạt động tại khu vực biên giới biển, đặc biệt trong các tình huống vi phạm như khai thác sai vùng, không chấp hành kiểm tra hoặc có dấu hiệu vi phạm quy định về xuất nhập cảnh, vận chuyển hàng hóa.

Bên cạnh đó, nghị định cũng cho phép tạm giữ giấy tờ, phương tiện và yêu cầu đưa phương tiện về trụ sở để xử lý khi cần thiết. Đây là công cụ pháp lý quan trọng giúp lực lượng chức năng chủ động hơn trong xử lý các vụ việc phức tạp.

Tăng cường kiểm soát tàu cá tại cửa khẩu và khu vực biên giới

So với Nghị định 96/2020/NĐ-CP, quy định mới đã siết chặt hơn việc kiểm soát tàu cá ra vào khu vực cửa khẩu và vùng biên giới biển.

Trước đây, các hành vi như điều khiển phương tiện không có giấy tờ hoặc sử dụng giấy tờ không đúng quy định chỉ bị xử phạt ở mức tương đối thấp, từ 1 – 2 triệu đồng. Điều này chưa đủ sức ngăn chặn tình trạng vi phạm, đặc biệt trong bối cảnh hoạt động tàu cá ngày càng phức tạp.

Nghị định 79/2026/NĐ-CP đã bổ sung cơ chế cho phép tạm dừng xuất cảnh, nhập cảnh đối với phương tiện không đủ điều kiện giấy tờ, hoặc sử dụng giấy tờ hết hiệu lực. Quy định này có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với tàu cá hoạt động gần khu vực biên giới, giúp ngăn chặn từ sớm các hành vi vi phạm liên quan đến xuất nhập cảnh trái phép hoặc vận chuyển hàng hóa qua biên giới.

Ngoài ra, nghị định mới cũng quy định rõ hơn về việc xử phạt các hành vi cản trở kiểm tra, kiểm soát, qua đó nâng cao tính tuân thủ của ngư dân khi hoạt động trong khu vực có lực lượng chức năng làm nhiệm vụ.

Gắn chặt quản lý biên giới với chống khai thác IUU

Nghị định 79/2026/NĐ-CP có sự liên kết chặt chẽ giữa quản lý biên giới và quản lý hoạt động khai thác thủy sản. Trong những năm gần đây, tình trạng tàu cá vi phạm vùng biển nước ngoài, khai thác bất hợp pháp (IUU) là một trong những vấn đề lớn, ảnh hưởng trực tiếp đến uy tín và xuất khẩu thủy sản của Việt Nam. Chính phủ đã nhiều lần yêu cầu xử lý nghiêm các hành vi môi giới, đưa tàu cá khai thác trái phép ở vùng biển nước ngoài, thậm chí xem xét xử lý hình sự

Trong bối cảnh đó, Nghị định 79/2026/NĐ-CP đã bổ sung các quy định theo hướng tăng cường kiểm soát tàu cá ngay từ khu vực biên giới, cửa khẩu và vùng biển giáp ranh. Việc siết chặt quản lý phương tiện, giấy tờ, hành trình và hoạt động của tàu cá góp phần ngăn chặn từ gốc các hành vi vi phạm IUU.

Đây là cách tiếp cận mới, không chỉ xử lý vi phạm khi đã xảy ra mà còn phòng ngừa từ sớm, thông qua việc kiểm soát chặt chẽ ngay tại khu vực biên giới.

Nâng cao trách nhiệm của ngư dân và chủ tàu

Nghị định 79/2026/NĐ-CP không chỉ tăng cường xử phạt mà còn đặt ra yêu cầu cao hơn về trách nhiệm của ngư dân, chủ tàu và thuyền trưởng. Theo quy định mới, mọi hành vi vi phạm đều được phân loại rõ ràng và có mức xử phạt tương ứng, đồng thời có thể bị áp dụng nhiều biện pháp bổ sung. Điều này đòi hỏi ngư dân phải chủ động tìm hiểu và tuân thủ các quy định pháp luật khi hoạt động tại khu vực biên giới biển.

Việc không mang đầy đủ giấy tờ, không chấp hành kiểm tra hoặc vi phạm quy định về khu vực hoạt động đều có thể dẫn đến bị xử phạt, thậm chí bị tạm giữ phương tiện. Trong trường hợp vi phạm nghiêm trọng hoặc tái phạm nhiều lần, mức xử lý có thể tăng nặng đáng kể.

Do đó, việc nâng cao nhận thức pháp luật, tuân thủ quy định về hoạt động trên biển không chỉ giúp ngư dân tránh rủi ro pháp lý mà còn góp phần bảo vệ nguồn lợi thủy sản và uy tín quốc gia.

Có thể thấy, Nghị định 79/2026/NĐ-CP đã có những cập nhật quan trọng liên quan trực tiếp đến hoạt động của tàu cá tại khu vực biên giới biển. So với quy định trước đây, nghị định mới có tính hệ thống cao hơn, tăng cường tính răn đe và mở rộng thẩm quyền cho lực lượng chức năng.

Những thay đổi này không chỉ nhằm xử lý vi phạm mà còn hướng tới mục tiêu lâu dài là quản lý chặt chẽ hoạt động tàu cá, phòng chống khai thác bất hợp pháp và xây dựng nghề cá phát triển bền vững.

Đối với ngư dân, việc nắm rõ và tuân thủ các quy định của Nghị định 79/2026/NĐ-CP là yêu cầu cần thiết trong bối cảnh hiện nay. Chủ động chấp hành pháp luật không chỉ giúp tránh vi phạm mà còn góp phần cùng cả nước tháo gỡ “thẻ vàng” IUU, nâng cao giá trị và uy tín của thủy sản Việt Nam trên thị trường quốc tế.

Hải Đăng

Cục Thủy sản và Kiểm ngư