Hồi trước năm 2023, người dùng Internet có câu khẩu quyết: “Cái gì không biết thì tra Gu-gồ”. Google Search (Google Tìm Kiếm) được coi là một nhà thông thái, “trên thông thiên văn, dưới tường địa lý”, chỉ thiếu cái phần “giữa thấu nhân tâm”. “Cụ Gúc” thật là đỉnh của chóp, như thâu tóm toàn bộ tri thức của thế giới.
Nhưng mọi sự đã thay đổi từ đầu năm 2023, sau khi chatbot ChatGPT “xuống núi hành hiệp”. Ứng dụng trí tuệ nhân tạo tạo sinh GenAI này đã được công ty khởi nghiệp OpenAI (Mỹ) chính thức thương mại hóa, phổ cập rộng rãi từ ngày 30/11/2022. Nó như một nút công tắc, mở đầu cho làn sóng bùng nổ ứng dụng AI thương mại trên toàn cầu.
Vào năm 2026 này, sau 3 năm tung hoành ngang dọc, được ứng dụng khắp mọi ngóc ngách của cuộc sống, AI đã làm thay đổi cả thế giới. Về mặt tích cực, AI giúp cho cuộc sống thêm thông minh, nhiều tiện lợi hơn.
Vào thời điểm cuối năm 2025, website của ChatGPT vẫn là 1 trong 5 website được truy cập nhiều nhất thế giới và có hơn 800 triệu người dùng thật sự hằng tuần (chiếm 10% tổng số người trưởng thành trên thế giới) so với 400 triệu vào tháng 12/2024. Ứng dụng di động của ChatGPT đã có khoảng 690 triệu lượt tải về. ChatGPT hiện là chatbot được sử dụng nhiều nhất trên toàn cầu, với phiên bản web có gần 6 tỷ lượt truy cập mỗi tháng và chiếm 81% thị phần chatbot AI bên ngoài Trung Quốc.
Tính phổ cập và ứng dụng của ChatGPT thật kinh khủng. Nó luôn là “tuyệt đối công nghệ”. Cho tới nay đã có hơn 2 triệu nhà phát triển trên thế giới tích hợp API (application programming interface, giao diện lập trình ứng dụng) của nền tảng này vào các phần mềm và dịch vụ riêng của họ. Hiện có tới hơn 92% số công ty trong Fortune 500 – danh sách 500 công ty có doanh thu lớn nhất của Mỹ do Tạp chí kinh doanh Fortune công nhận – đã ứng dụng AI trong các hoạt động của mình.
Các công cụ tìm kiếm truyền thống như Google, Bing… đều đã được tích hợp AI để tăng cường sức mạnh và nâng cao hiệu năng, không chỉ tìm kiếm đơn giản mà còn biết cả tổng hợp, tóm tắt, gợi ý ở câu trả lời. Về công cụ chatbot, ngoài ChatGPT như ông anh cả, hiện nay, các ông lớn công nghệ Internet đều đã đưa ra các công cụ chatbot ứng dụng AI riêng. Như Microsoft Copilot, Google Gemini, xAI Grok, Amazon Lex,… Còn nhớ vào tối 10/7/2025 (theo giờ Mỹ), tỷ phú công nghệ Elon Musk lừng danh với Tesla, SpaceX; công bố Grok 4, phiên bản mới của chatbot AI trên nền tảng X (Twitter cũ). Ông đã gọi Grok 4 là “AI thông minh nhất thế giới”. Thậm chí ông chủ của xAI còn tuyên bố một câu xanh rờn: “Grok 4 thông minh hơn gần như tất cả các sinh viên sau đại học trong tất cả các lĩnh vực. Đó thực sự là điều ấn tượng!”
Có một điều đáng nói là các công cụ AI đều có khả năng tự học, học ngay từ những dữ liệu do người dùng cung cấp, để ngày càng trở nên thông thái hơn.
Chatbot là trợ lý ảo dựa trên AI được thiết kế để tương tác với người dùng bằng ngôn ngữ tự nhiên, mô phỏng các cuộc trò chuyện giống con người. Đây là một chương trình máy tính mô phỏng cuộc trò chuyện của con người (qua văn bản hoặc giọng nói) để tự động trả lời câu hỏi, cung cấp thông tin và hỗ trợ người dùng 24/7, thường ứng dụng AI và xử lý ngôn ngữ tự nhiên (NLP) để hiểu và phản hồi linh hoạt như một nhân viên ảo. Chúng được dùng rộng rãi trong hỗ trợ khách hàng, bán hàng, marketing, giúp doanh nghiệp tiết kiệm chi phí và nâng cao trải nghiệm khách hàng.
Tôi đã thử hỏi Google Search có tích hợp AI rằng, AI có thể giúp gì cho nông nghiệp Việt Nam.
Và đây là câu trả lời do AI tổng hợp: “Ở Việt Nam, AI được ứng dụng mạnh mẽ trong nông nghiệp thông minh, giúp tự động hóa giám sát cây trồng (qua cảm biến, drone), dự báo sâu bệnh và thời tiết, tối ưu hóa tưới tiêu, bón phân, thu hoạch (robot tự động), quản lý chuỗi cung ứng, truy xuất nguồn gốc, từ đó nâng cao năng suất, chất lượng, tiết kiệm tài nguyên và giảm tác động môi trường, dù vẫn còn thách thức về chi phí tiếp cận cho nông dân. Các giải pháp như NextX AI (NextFarm), Globalcheck đang triển khai phổ biến, biến AI thành ‘cánh tay nối dài’ giúp nông dân ra quyết định chính xác, hướng tới nền nông nghiệp 4.0.”
Còn nhớ trong một lần được Microsoft mời tới thăm tổng hành dinh tại Microsoft Campus ở Redmond (bang Washington, Mỹ), cách nay khoảng chục năm, tôi đã được trải nghiệm ứng dụng chat thông minh của tập đoàn công nghệ này. Tôi gọi điện cho một tiếp tân khách sạn (tất nhiên do AI tạo), một giọng nữ dễ thương chào và hỏi có thể giúp gì cho tôi. Khi nghe nói tôi từ Việt Nam sang và đang muốn tìm phòng khách sạn, giọng cô nữ tiếp tân đó đã lập tức chuyển từ tiếng Anh sang tiếng Việt, dù còn hơi khô cứng nhưng rất rõ ràng. Bây giờ, sau ChatGPT, các chatbot với ngôn ngữ tự nhiên tiên tiến đã có thể nói tiếng Việt thông thạo, lưu loát, thậm chí… ngọt xớt.
Các ứng dụng AI không chỉ có các chatbot mà còn có các mô hình ứng dụng AI có khả năng sáng tạo. Chỉ cần được người dùng cung cấp các chỉ dẫn và yêu cầu (gọi là prompt), các công cụ AI có thể vẽ hình, viết bài, viết luận văn, soạn nhạc, dựng phim, thậm chí viết cả code phần mềm như một lập trình viên.
Hồi đầu năm 2023, chương trình Cuộc sống tương lai Cafetek của HTV9 Đài Truyền hình TP.HCM đã cho phát phóng sự “Xu hướng phát triển trí thông minh nhân tạo tại Việt Nam” dài 8 phút do chính ChatGPT viết kịch bản. ChatGPT đã đề xuất 5 phần chính trong kịch bản và tự viết được hơn 500 chữ cho mỗi phần. Ngoài ra, ứng dụng này còn đề xuất thêm những chuyên gia tại Việt Nam để phỏng vấn, bổ sung vào bài phóng sự. Sau khi có bài viết cơ bản từ ChatGPT, ê kíp thực hiện tiến hành lồng tiếng và dựng clip trên nền tảng mà ứng dụng này đã viết. Ông Vũ Anh Tuấn, Tổng Thư ký Hội Tin học TP.HCM, đánh giá: “Khó có thể nhận ra đây là phóng sự do ChatGPT viết!”.
Từ ngày AI nở rộ, ai cũng có thể dùng được AI. Các thầy cô gặp khó khăn trong việc cho học sinh sử dụng AI vì lo ngại về gian lận, đạo văn, suy giảm tư duy phản biện, giảm kỹ năng viết và thiếu đào tạo/nguồn lực về AI, dẫn đến những thách thức trong việc đánh giá quá trình học tập thực sự và duy trì tính liêm chính trong học thuật.
Tuy nhiên, việc thích ứng bằng cách tích hợp AI một cách cởi mở và thay đổi phương pháp đánh giá (như hội thảo Socratic) là một giải pháp phổ biến. Chuyên gia AI Jared Perlo viết trên báo NBC News ngày 23/12/2025 một bài dài có tựa đề “Trí tuệ nhân tạo đã trở thành điều bình thường đối với học sinh – Giáo viên đang phải nỗ lực để bắt kịp”. Trong đó, ông dẫn lời cô giáo dạy Toán Danielle Kinzer: “Công nghệ đang phát triển nhanh chóng, nhưng giáo viên là những chuyên gia trong việc học hỏi và thích ứng. Chúng ta làm việc trong lĩnh vực giáo dục, vì vậy sẽ thật mâu thuẫn nếu chúng ta nói, ‘Không, tôi không muốn tìm hiểu về công cụ mới này.’ Giống như tất cả các công cụ khác, AI có thể được sử dụng cho mục đích tốt và mục đích xấu”.
Thôi thì giáo viên giữa thời AI thì phải học cách chung sống hòa bình cùng AI. Nó cũng giống như tình cảnh của các biên tập viên, các tòa soạn báo chí và nhà xuất bản. Họ cũng đang đau đầu, nhức óc không biết bản thảo nào do AI viết hay phổ biến nhất là có bao nhiêu phần trăm bản thảo là do AI “chấp bút”.
Trước kia, khi nhìn thấy tấm ảnh đẹp, người ta có thể nghi ngờ ảnh được tút tát bằng thủ thuật Photoshop. Còn bây giờ thì Photoshop cũng phải gọi AI bằng… sư phụ. AI không chỉ tạo ảnh tài tình mà còn cực kỳ nhanh chóng. Trên mạng đầy những công cụ AI mà ai cũng cũng có thể xài được, chỉ cần gửi cho nó tấm ảnh làm mẫu kèm mấy lời yêu cầu là ít giây hay cùng lắm là vài phút sau đã có “tác phẩm” như ý.
Bao năm nay, người ta khốn khổ vì nạn làm giả video deepfake. Được ghép từ “deep learning” (học sâu) và “fake” (giả) trong tiếng Anh, deepfake là phương tiện tổng hợp đã được điều khiển bằng kỹ thuật số để thay thế chân dung của người này bằng chân dung của người khác. Deepfake tinh vi hơn mọi phép “lộng giả thành chân” trước đây. Nó tận dụng triệt để các kỹ thuật trí tuệ nhân tạo và máy học để thao túng hoặc tạo hình ảnh và âm thanh “như thật”.
Không chỉ ứng dụng cho giải trí, phim ảnh hay trò chơi, deepfake còn bị bọn xấu, bọn tội phạm khai thác để phục vụ cho các mưu đồ lừa đảo, thường là để trấn lột tiền bạc của “con mồi”. Có lẽ có nhiều bạn đã được coi trên Facebook các clip về ba ông lãnh đạo Mỹ, Nga và Trung mặc áo thun 3 lỗ, quần đùi ngồi trên vỉa hè Hà Nội uống bia hơi, ăn lạc luộc. Cứ như là thật.
May cho nhân loại là trong công nghệ, người ta có thể dĩ độc trị độc, vỏ quýt dày có móng tay nhọn. Các chuyên gia cũng đã dùng AI để trị AI, trước hết là có những công cụ AI để phát hiện các nội dung do AI tạo ra. Chẳng hạn, trong những tháng cuối năm 2025, người dùng di động ở Việt Nam đã có thể sở hữu những chiếc smartphone HONOR có tính năng dùng AI để phát hiện coi những video clip mà mình nhận được có nguy cơ được tạo ra bởi AI hay không. Công cụ này thật hữu ích cho người dùng trong tình cảnh lừa đảo nhan nhản trên không gian mạng.
Nói đến đây thì xin phép… lắt léo tiếng Việt chút chơi. Trong câu “ai sử dụng AI”, nếu không in hoa, bạn có thể nhức đầu vì không biết nghĩa nào là chính xác: “ai (người) sử dụng ai (trí tuệ nhân tạo” hay “ai (trí tuệ nhân tạo) sử dụng ai (người)”. Ơn trời, cho tới nay, AI chỉ mới có thể sử dụng con người trong các bộ phim khoa học viễn tưởng Hollywood. Hồi trước, những chuyện mà AI làm được như hiện nay chỉ có trên màn bạc. Vậy thì bây giờ, AI đang sống chung với con người rồi đó.
Tôi vừa nhờ AI Google Gemini viết giùm một lời chúc Tết bằng tiếng Việt để gửi tới quý bạn đọc. Và đây là nguyên văn lời chúc Tết từ AI: “Chào mừng Tết Bính Ngọ 2026! Kính chúc quý vị và gia đình một năm mới An Khang Thịnh Vượng, Vạn Sự Như Ý, Mã Đáo Thành Công, dồi dào sức khỏe, và luôn tràn đầy niềm vui, hạnh phúc!”
Chưa hết, theo yêu cầu của tôi, AI Gemini còn tạo một tấm thiệp chúc Tết Bính Ngọ 2026 như truyền thống thiệp Tết Việt Nam mấy chục năm qua. Thật là hoan hỉ!
Phạm Hồng Phước
Nông Thôn Việt