Nâng cao năng lực cạnh tranh của thủy sản Việt Nam: Giá trị sản phẩm là ‘vũ khí’ ưu tiên

Tôm chế biến hút khách

Làm việc trong lĩnh vực cổng thông tin điện tử hỗ trợ thương mại, bà Pauline Baars – Quản lý Dự án, Tổ chức CBI Hà Lan cho biết Việt Nam đang ngày càng khẳng định vị thế xuất khẩu sản phẩm tôm giá trị gia tăng, bằng chứng là sản lượng xuất khẩu đạt khoảng 450 nghìn tấn mỗi năm.

Việt Nam hiện là đối tác cung ứng tôm lớn thứ tư của EU (sau Ecuador, Venezuela và Ấn Độ), nhưng dẫn đầu về sản phẩm tôm giá trị gia tăng. Sản phẩm tôm Việt Nam được khách hàng châu Âu đánh giá cao bởi chuyên môn kỹ thuật trong chế biến, bao gồm tôm nấu chín, tôm tẩm bột, tôm ướp gia vị, tôm sushi…

Với việc thuế nhập khẩu của EU đối với sản phẩm giá trị gia tăng sẽ giảm xuống 0% vào năm 2027, khả năng cạnh tranh của các sản phẩm tôm giá trị gia tăng từ Việt Nam sẽ được nâng cao đáng kể trong thời gian ngắn sắp tới.

“Tuy nhiên, do kim ngạch xuất khẩu tôm thẻ chân trắng nguyên con bỏ đầu (HLSO) và tôm thẻ chân trắng bóc vỏ của Ecuador không ngừng tăng, Ân Độ đang buộc phải chuyển dần từ xuất khẩu tôm thẻ thô HLSO và tôm bóc vỏ sang sản phẩm giá trị gia tăng. Với chi phí lao động rất thấp tại Ấn Độ, xu hướng này tạo ra mối đe dọa nghiêm trọng đối với thị trường tôm giá trị gia tăng của Việt Nam trong trung và dài hạn” – bà Pauline Baars đưa ra cảnh báo.

Khi giá rẻ trở thành yếu điểm

Thông tin về mặt hàng cá tra, bà Pauline Baars cho biết sản phẩm xuất khẩu chủ yếu của Việt Nam là phi lê cá tra đông lạnh; trong khi sản phẩm cá nguyên con và sản phẩm giá trị gia tăng chỉ chiếm tỷ trọng nhỏ. Đáng quan tâm là xuất khẩu cá tra của Việt Nam sang EU đang ghi nhận giảm.

Với giá cả phải chăng, cá tra Việt Nam hấp dẫn người tiêu dùng; tuy nhiên, chính yếu tố này cũng lại khiến cá tra Việt Nam bị gắn mác sản phẩm siêu rẻ trên thị trường.

Tín hiệu vui là cá tra đang dần khôi phục uy tín; mặc dù vẫn chịu ảnh hưởng từ các thông tin truyền thông trước đây về sản phẩm cá siêu rẻ và sử dụng hóa chất, phụ gia trong chế biến.

Các tiêu chí về chất lượng, an toàn thực phẩm và tuân thủ tiêu chuẩn nhập khẩu EU cũng được đánh giá là thực hiện tốt và đáng tin cậy. Đây cũng là mặt hàng có tỷ lệ sản phẩm đạt chứng nhận ASC cao và khả năng truy xuất nguồn gốc rõ ràng.

Tạo hình ảnh đẹp trong mắt người tiêu dùng

Đề xuất giải pháp để nâng cao năng lực cạnh tranh của thủy sản Việt Nam trên thị trường quốc tế, bà Pauline Baars cho rằng Việt Nam cần tiếp tục tận dụng lợi thế của ngành tôm để phát triển mặt hàng giá trị gia tăng; trong đó chú trọng nâng cao chất lượng chế biến. Bà Pauline Baars giải thích, so với các nguồn cung khác, Việt Nam không thể cạnh tranh về giá tôm nguyên liệu; vì vậy, nên tập trung vào sản phẩm giá trị gia tăng vốn là thế mạnh vượt trội.

Đối với mặt hàng cá tra, một trong những việc cấp bách là phải nâng cao uy tín, xây dựng thương hiệu; hướng tới định vị cá tra Việt Nam thành sản phẩm cao cấp, chất lượng. Đồng thời, từng bước tiến vào lĩnh vực chế biến, phát triển sản phẩm giá trị gia tăng.

Đồng quan điểm, ông Nguyễn Văn Tiến, Trưởng nhóm toàn cầu về Nghiên cứu và Phát triển Nuôi trồng Thủy sản, Công ty De Heus Việt Nam cho rằng xây dựng thương hiệu quốc gia là giải pháp mang tính lâu dài, góp phần khẳng định vị trí của ngành thủy sản Việt Nam.

Tuy nhiên, ông Tiến lưu ý, để có thể xây dựng thương hiệu quốc gia, trước hết, cần xác định những yếu tố cốt lõi, những thế mạnh đặc trưng làm nền tảng. Hơn nữa, đã là thương hiệu quốc gia thì một doanh nghiệp đơn lẻ không thể làm được. “Chúng ta cần có sự tham gia, đóng góp ý kiến của tất cả các bên liên quan để có thể xác định được ‘từ khoá’ chính, bao gồm các hiệp hội, tổ chức quốc tế, doanh nghiệp, kể cả hộ nuôi cũng được góp tiếng nói” – ông Tiến nhấn mạnh.

Với định hướng nâng cao giá trị gia tăng cho sản phẩm thủy sản, theo ông Wouter van Vliet – Giám đốc Công ty Larive International, cần đẩy mạnh ứng dụng công nghệ để đạt được hiệu quả cao hơn mà vẫn tối ưu chi phí. “Trong cuộc chơi ngày càng cạnh tranh, giá cả vẫn là yếu tố then chốt”. Không chỉ trong chế biến, công nghệ còn là công cụ để cải tiến sản xuất, giúp quản lý dịch bệnh, kiểm soát môi trường, đảm bảo sức khỏe cho vật nuôi… từ đó tăng năng suất và chất lượng sản phẩm.

Không ngừng hoàn thiện

Đánh giá thị trường quốc tế đang yêu cầu ngày càng cao đối với sản xuất bền vững, ông Phạm Anh Tuấn – Ủy viên Ban thường vụ Hội Thủy sản Việt Nam (VINAFIS) cho rằng chứng nhận nuôi trồng thủy sản là công cụ giúp giảm thiểu tác động tiêu cực tiềm ẩn; đồng thời gia tăng lợi ích và niềm tin của người tiêu dùng.

Theo ông Tuấn, hiện nay chứng nhận ASC là một tiêu chuẩn nghiêm ngặt; xác nhận cấp quốc tế đối với thủy sản được nuôi có trách nhiệm; giảm thiểu tối đa tác động xấu lên môi trường, hệ sinh thái, cộng đồng dân cư và đảm bảo tốt các quy định về lao động. Các tiêu chuẩn này cũng liên tục được cập nhật theo xu hướng toàn cầu; vì vậy các doanh nghiệp, hộ nuôi cần chú ý theo dõi để nắm bắt và thực hiện.

Ông Joe Pearce – Quản lý Dự án Nuôi trồng Thủy sản, Công ty Fresh Studio cho biết, trong những lần cập nhật gần đây của chứng nhận ASC, yếu tố phúc lợi động vật được đặc biệt chú trọng. Để đảm bảo phúc lợi động vật, có rất nhiều thứ phải làm; bởi nó thể hiện ở nhiều khía cạnh khác nhau, từ không gian nuôi trồng, thức ăn, chăm sóc sức khỏe… “Phải hiểu rõ các vấn đề liên quan để cải thiện toàn diện, nhằm đáp ứng tiêu chuẩn mới” – ông Joe Pearce chia sẻ.

Từ thực tế, ông Duco Onnes – Tổng Giám đốc Công ty Nutreco International chỉ ra tình trạng: hiện nay ở Việt Nam chỉ mới có các doanh nghiệp, trang trại lớn tuân thủ tiêu chuẩn ASC; trong khi đó, để đảm bảo khả năng truy xuất nguồn gốc, tất cả các mắt xích trong chuỗi đều phải có trách nhiệm thực hiện. Do vậy, cần có các chính sách để khuyến khích nông hộ cùng đồng hành; song cần lưu ý làm sao để họ không phải chịu áp lực về tài chính khi tham gia.

“Nếu tất cả các đơn vị đều đạt tiêu chuẩn ASC thì Việt Nam hoàn toàn có thể trở thành trọng điểm của ngành thủy sản toàn cầu” – ông Duco Onnes bày tỏ sự lạc quan.

Thùy Dung

Tạp chí Nông thôn Việt