Mắm cáy Hồng Tiến từng chỉ là sản phẩm tự cung tự cấp của các hộ dân xã Bình Định. Song với việc xây dựng nhãn hiệu tập thể từ năm 2018 đã tạo ra bước chuyển mạnh mẽ, đưa đặc sản này trở thành hàng hóa có thương hiệu, mở rộng thị trường và nâng thu nhập cho người dân. Tuy nhiên, thời gian gần đây mô hình bắt đầu xuất hiện dấu hiệu chững lại khi một số xã viên không tuân thủ quy trình sản xuất, ảnh hưởng tới uy tín của sản phẩm.
Mắm cáy vốn là đặc sản đặc trưng của xã Hồng Tiến xưa (nay là xã Bình Định), nơi vùng nước lợ gần cửa biển. Mắm được chế biến từ cáy tự nhiên, giàu đạm và có hương vị hấp dẫn riêng biệt. Tuy nhiên, sản phẩm làm ra của bà con chủ yếu tiêu thụ trong xã, làm quà biếu người thân ở xa quê, rất khó thâm nhập thị trường vì không có bao bì, không có tem truy xuất và thiếu tiêu chuẩn chung. Mọi thứ bắt đầu thay đổi từ năm 2018 khi Hợp tác xã (HTX) Sản xuất kinh doanh dịch vụ thủy sản Hồng Tiến phối hợp với chính quyền địa phương tổ chức tập huấn kỹ thuật, chuẩn hóa quy trình sản xuất và lập hồ sơ đăng ký bảo hộ nhãn hiệu tập thể với Cục Sở hữu trí tuệ. Ngay sau khi được cấp chứng nhận nhãn hiệu tập thể mắm cáy Hồng Tiến, Hợp tác xã triển khai kiểm soát chặt quy trình, thiết kế bao bì, gắn mã số, mã vạch nhằm bảo đảm sự thống nhất về chất lượng và thông tin sản phẩm. Ông Trần Văn Kiểm, Giám đốc Hợp tác xã cho biết: “Khi có nhãn hiệu tập thể, mọi khâu đều phải đáp ứng đúng quy chuẩn. Chất lượng đồng đều giúp sản phẩm làm ra được người tiêu dùng ưa chuộng, tin tưởng, từ đó thị trường tiêu thụ ngày càng mở rộng”.
Năm 2021, mắm cáy Hồng Tiến được chứng nhận là sản phẩm OCOP 4 sao và được đánh giá công nhận lại năm 2024. Đây là điều kiện quan trọng giúp sản phẩm tiếp cận hệ thống phân phối hiện đại, siêu thị và sàn thương mại điện tử. Việc áp dụng mã số, mã vạch, công khai quy trình sản xuất khiến sản phẩm minh bạch hơn, đồng thời giúp người tiêu dùng dễ nhận diện. Năm 2023, Hợp tác xã sản xuất kinh doanh dịch vụ thủy sản Hồng Tiến tiêu thụ khoảng 9.000 lít mắm cáy, doanh thu đạt 2,3 tỷ đồng; năm 2024 sản lượng tăng lên 12.000 lít, doanh thu gần 3,2 tỷ đồng. Gia đình ông Hoàng Văn Phiệt, thôn Nam Hòa là thành viên HTX, bình quân mỗi tháng sản xuất và tiêu thụ hơn 150 lít mắm cáy, thu gần 37 triệu đồng. Trước đây, mắm làm ra chủ yếu để gia đình ông ăn hoặc bán ở chợ quê với sản lượng không đáng kể. Từ khi được tập huấn quy trình sản xuất, trang bị máy móc và sản phẩm mang nhãn hiệu tập thể mắm cáy Hồng Tiến, gia đình ông sản xuất nhiều hơn, bán giá cao hơn so với thời điểm sản phẩm chưa có nhãn hiệu. Nghề làm mắm cáy thực sự mang lại thu nhập và cơ hội làm giàu cho gia đình ông Phiệt.
Mắm cáy Hồng Tiến đang phát triển mạnh với mức tăng trưởng doanh thu của HTX khoảng 20%/năm, thị trường mở rộng cả ở trong và ngoài tỉnh thì bỗng chững lại. Ước tính năm 2025, sản lượng mắm cáy của Hợp tác xã chỉ đạt khoảng 5.000 lít, giảm hơn một nửa so với năm trước. Nguyên nhân là một số xã viên không tuân thủ đầy đủ quy trình chung, đặc biệt ở khâu chọn nguyên liệu, thời gian ủ; chất lượng sản phẩm không đồng đều khiến HTX phải từ chối bao tiêu và không cho phép sử dụng chung nhãn hiệu mắm cáy Hồng Tiến đối với các hộ vi phạm. Những hộ này lập tức gặp khó khăn trong tiêu thụ, sản phẩm không vào được các kênh phân phối lớn và đang có nguy cơ bỏ nghề. Việc sàng lọc của HTX giúp bảo đảm uy tín thương hiệu, nhưng đồng thời cũng cho thấy yêu cầu phải siết lại tổ chức sản xuất, quản lý nhãn hiệu và tái cấu trúc mô hình liên kết giữa HTX và người dân. Đồng chí Lương Thị Kim Oanh, Bí thư Đảng ủy xã Bình Định cho biết: “Địa phương đang nghiên cứu tái cơ cấu lại các HTX, trong đó có HTX Sản xuất kinh doanh dịch vụ thủy sản Hồng Tiến nhằm nâng cao chất lượng quản trị, hiệu quả hoạt động và siết chặt hơn việc tuân thủ các tiêu chuẩn đã công bố. Chúng tôi đang tập trung củng cố mô hình HTX, xây dựng lộ trình đầu tư hạ tầng nông nghiệp, tạo vùng nguyên liệu ổn định và đẩy mạnh phát triển sản phẩm OCOP để bảo đảm sinh kế bền vững cho người dân”.
Hà Thanh
Báo Hưng Yên
