Họ được gọi là “Haenyeo” – hải nữ – những người phụ nữ lặn không bình dưỡng khí, sống nhờ vào đại dương quanh đảo Jeju (Hàn Quốc).
Nghề truyền thống tưởng đã mai một theo thời gian, bỗng trở nên thu hút nhờ vào những câu chuyện kể của một cô gái trẻ, một hải nữ đích thực nhưng không chỉ để mưu sinh mà còn kết nối với thiên nhiên, với cộng đồng và với chính mình.
Trong bộ phim Hàn Quốc “Nếu cuộc đời cho ta quả quýt”, có một hình ảnh khiến khán giả nghẹn lòng: Người mẹ hải nữ còng lưng, tay trần kéo lưới rong giữa biển Jeju giá lạnh. Không có lời thoại dài dòng, không cần diễn giải – ánh mắt bà, đôi bàn tay chai sạn và những lần lặn sâu vào lòng đại dương đã nói thay cả một đời vất vả. Bà lặng lẽ hy sinh tất cả để con cái có thể thoát khỏi vòng đời khốn khó mà mình đang chịu đựng.
Câu chuyện điện ảnh ấy hóa ra không hoàn toàn là hư cấu. Trên hòn đảo Jeju ngoài đời thực, có một người phụ nữ trẻ cũng đang sống cuộc sống như thế! Lee Ah-ran, 32 tuổi, là hải nữ trẻ nhất ở làng Hagwi-ri – nơi phần lớn haenyeo đều đã trên 60 tuổi. Từ bỏ công việc văn phòng, cô chọn làm nghề truyền thống – không phải để quay về quá khứ, mà để tìm ra cách sống phù hợp với hiện tại.
Lặn biển để sống chậm, sống thật
Từ hàng trăm năm trước, phụ nữ Jeju đã xuống biển mưu sinh. Họ được gọi là haenyeo, nghĩa là “hải nữ”, hàng ngày lặn sâu đến 20m, không dùng bình dưỡng khí, chỉ dựa vào hơi thở và kỹ thuật lặn cổ truyền.
Hành trang của một haenyeo rất đơn giản: Một chiếc mặt nạ lặn giản đơn, dây chì quấn quanh eo, một dao lặn và một chiếc phao gắn túi lưới gọi là tewak để đựng hải sản đánh bắt được. Họ làm việc nhiều giờ liền, bất kể giá lạnh hay nắng gắt, lựa theo thủy triều và luồng cá.
Lee Ah-ran từng làm trong ngành tiếp thị và nha khoa, sống ở thành phố lớn. Cô chia sẻ rằng, cuộc sống công sở khiến cô dần kiệt sức nhưng một chuyến đi đến đảo Jeju đã làm thay đổi tất cả. Lee quyết định theo học tại Trường Haenyeo Beophwan ở Seogwipo – một trong hai học viện trên đảo Jeju chuyên đào tạo thế hệ haenyeo mới.
“Ở trường haenyeo, chúng tôi học nhiều kỹ thuật khác nhau – kiểm soát hơi thở, lặn vịt, thu hoạch hải sản”, cô nói với tờ The Korea Herald, “Nhưng thành thật mà nói, điều quan trọng hơn cả là hiểu được văn hóa và triết lý của cộng đồng haenyeo”.
Sau 3 tháng thực tập cùng hợp tác xã nghề cá làng Hagwi-ri, Lee chính thức trở thành một haenyeo thực thụ.
Điều đặc biệt ở Lee là ngoài dụng cụ truyền thống, cô còn mang theo một chiếc camera nhỏ, gắn trên phao để ghi lại hành trình lặn. Những thước phim chậm rãi, không lời bình, chỉ có hình ảnh và âm thanh biển – nhưng lại thu hút hơn 55.000 người theo dõi trên Instagram.
“Ban đầu, tôi không chủ định trở thành người sáng tạo nội dung trên không gian mạng. Tôi chỉ đơn thuần ghi lại vẻ đẹp của Jeju và cảm nhận của bản thân. Theo thời gian, lặn biển trở thành một phần quan trọng gắn với cuộc sống của tôi, và tự nhiên biến thành nội dung trực tuyến lúc nào không hay” – Lee nói.
Thông qua kênh của Lee, không ít người trẻ tìm đến Jeju. Một số học theo nghề, số khác đơn giản chỉ muốn sống chậm một thời gian. Với cô, mỗi lần lặn không chỉ là một công việc – mà là một lần chữa lành và kết nối sâu sắc với chính mình.
Giữ gìn di sản thông qua kể chuyện
Hiện nay, số lượng haenyeo đang giảm đáng kể. Theo thống kê của chính quyền đảo Jeju, vào năm 2024 chỉ còn khoảng 2.839 haenyeo còn hoạt động, trong đó hơn 90% đã ngoài 60 tuổi. Từ năm 2014 đến nay, số lượng này giảm gần 40%.
Năm 2016, nghề haenyeo được UNESCO công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại. Chính quyền Jeju đã đưa ra nhiều chính sách hỗ trợ, từ cấp giấy phép đến trợ cấp thu nhập. Nhưng nếu không có thế hệ tiếp nối, mọi nỗ lực có nguy cơ không mang lại thành quả xứng đáng.
Đó là lý do câu chuyện của Lee Ah-ran trở nên quan trọng. Không chỉ lặn biển, cô còn đóng vai trò người kể chuyện. Từ camera của mình, cô ghi lại những chuyến đi biển, những phiên chợ cá, những buổi họp làng… Cô còn thu thập dữ liệu sinh vật biển giúp cộng đồng theo dõi sự biến đổi dưới nước.
“Tôi muốn haenyeo không chỉ được biết đến như một hình ảnh du lịch, mà là một phần văn hoá sống – có tiếng nói, có câu chuyện” – Lee cho biết.
Lee đang làm điều đó bằng cách gần gũi nhất: Sống như một haenyeo, lặng lẽ chia sẻ mỗi ngày. Dù thu nhập không ổn định và phải làm thêm nghề phụ, cô vẫn thấy xứng đáng: “Chỉ cần lặn sâu, giữ hơi thở và trở về với một con ốc hay bó rong biển, tôi cảm thấy rất tự hào. Tôi đang góp phần giữ lại một trong những truyền thống lâu đời nhất của hòn đảo này”.
Không dừng lại ở đó, Lee còn tích cực tham gia các chiến dịch môi trường. Sau khi chứng kiến nước biển ngày càng ấm lên – ảnh hưởng tới sinh thái biển – cô cho rằng, haenyeo nên là tiếng nói cho đại dương đang bị lãng quên.
“Biến đổi khí hậu là có thật. Rong biển không mọc. Cá ít đi. Nước biển nóng lên. Là một haenyeo sống dưới biển mỗi ngày, tôi thấy mình cần có trách nhiệm lên tiếng” – hải nữ trẻ Lee Ah-ran cho hay.
Phương Linh
Báo Lao Động
